تأثیر خطبه ی اوّل نهج البلاغه بر دیباچه های متون نظم و نثر …

۴-۳-۶ اخلاق ناصری…………………………………………………………………………………………………………..۱۱۲
۴-۳-۷ اوصاف الاشراف………………………………………………………………………………………………………..۱۱۴
۴-۳-۸ معراج السعاده……………………………………………………………………………………………………………۱۱۵
نثر عرفانی……………………………………………………………………………………………………………………………۱۱۷
۴-۴ کتب عرفانی…………………………………………………………………………………………………………………۱۱۸
۴-۴-۱ کنز السالکین……………………………………………………………………………………………………………..۱۱۸
۴-۴-۲ شرح شطحیات………………………………………………………………………………………………………….۱۲۰
۴-۴-۳ اسرار التوحید فی المقامات شیخ ابوسعید ابو الخیر…………………………………………………………۱۲۲
۴-۴ -۴ مرصاد العباد…………………………………………………………………………………………………………….۱۲۴
۴-۴-۵ مصباح الهدایه…………………………………………………………………………………………………………..۱۲۸
۴-۵ کتب علمی…………………………………………………………………………………………………………………..۱۳۰
۴-۵-۱ هدایه المتعلمین فی الطب…………………………………………………………………………………………..۱۳۱
۴-۵-۲ نفایس الفنون فی عرایس العیون…………………………………………………………………………………..۱۳۲
نثر داستانی…………………………………………………………………………………………………………………………..۱۳۳
۴-۶ کتب داستانی…………………………………………………………………………………………………………………۱۳۴
۴-۶-۱ ترجمه ی فرج بعد از شدّت………………………………………………………………………………………..۱۳۴
۴-۶-۲ عجایب المخلوقات……………………………………………………………………………………………………۱۳۷
۴-۶-۳ راحه الارواح…………………………………………………………………………………………………………….۱۳۹
۴-۶-۴ آداب الحرب و الشجاعه……………………………………………………………………………………………..۱۴۱
فصل پنجم: نتیجه گیر ی……………………………………………………………………………………………………… ۱۴۳
فهرست منابع فارسی…………………………………………………………………………………………………………….۱۴۷
فهرست منابع عربی……………………………………………………………………………………………………………….۱۵۳
فهرست مقالات…………………………………………………………………………………………………………………….۱۵۴
مقدمه:
«الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی لَا یَبْلُغُ مِدْحَتَهُ الْقَائِلُونَ وَ لَا یُحْصِی نَعْمَاءَهُ الْعَادُّونَ وَ لَا یُؤَدِّی حَقَّهُ الْمُجْتَهِدُونَ الَّذِی لَا یُدْرِکُهُ بُعْدُ الْهِمَمِ وَ لَا یَنَالُهُ غَوْصُ الْفِطَنِ الَّذِی لَیْسَ لِصِفَتِهِ حَدٌّ مَحْدُودٌ وَ لَا نَعْتٌ مَوْجُودٌ»۱
«وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ أَرْسَلَهُ بِالدِّینِ الْمَشْهُورِ وَ الْعَلَمِ الْمَأْثُور وَ الْکِتَابِ الْمَسْطُورِ وَ النُّورِ السَّاطِعِ وَ الضِّیَاءِ اللَّامِعِ وَ الْأَمْرِ الصَّادِعِ إِزَاحَهً لِلشُّبُهَاتِ وَ احْتِجَاجاً بِالْبَیِّنَاتِ وَ تَحْذِیراً بِالْآیَاتِ وَ تَخْوِیفاً بِالْمَثُلَاتِ».۲
با نزول قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله و رسمیّت یافتن دین مبین اسلام نقطه عطفی در تاریخ شکل گرفت. اعراب با تبلیغ دین اسلام ابتدا روح و روان ایرانیان را که خواهان عدالت و برابری و تشنه ی حقیقت و هدایت بودند تسخیر کردند. سپس در سال ۲۱ه.ق به آسانی مرزهای ایران را در نوردیدند.
ایرانیان گرچه از همان آغاز ورود اسلام تا قرن هفتم تحت تسلط اعراب قرار گرفتند، اما آن چه آن ها را اقناع می کرد آشنایی با آموزه ها و اندیشه های متعالی اسلام و مفاهیم ناب قرآن بود. زمانی که اعراب جاهلی گرفتار فخر و مباهات قبیله ای بودند و تنها داشته ی خود را که هنر کلامی بود، در ارتقای عشیره و بی رقیب نشان دادن خود به کار می بردند و «خطبه ها و اشعارشان را در ظاهر با لباس زیبای عروس الفاظ، که بر قامت عفریت های بدمنش و عفونت بار معانی پوشانده شده بود، ایراد می کردند».۳
________________________
نهج البلاغه،خطبه ی اوّل.
همان، خطبه ی دوّم.
خاقانی، محمد، جلوه های بلاغت در نهج البلاغه، تهران، انتشارات بنیاد نهج البلاغه، چاپ دوم، ۱۳۹۰، ص۱۶٫
قرآن، در مقابل سرشار از مفاهیم ناب و محتوای سرشار از اندیشه های متعالی انسانی بود که البته با زبانی فاخر و آهنگین بیان می شد.
اعراب متعصب گرچه ابتدا قرآن را کلام پیامبر دانستند، اما زود دریافتند که قادر به گفتن حتی یک آیه نظیر آیات کلام الله مجید نیستند. پیامبر اسلام صلوات الله علیه و جانشین برحقّش امام علی علیه السلام با استعانت از سبک این معجزه الهی، آموزه های قرآنی و دینی را با زبانی فاخر و آهنگین برای مردم تبیین نمودند. آن چه امروز از سخنان پیامبر در قالب احادیث برای ما باقی مانده است خود گویای همین مطلب است.
خطبه های امام علی (ع) تا قبل از جمع آوری نهج البلاغه تعداد آن به چهار صد می رسید قرن ها به سبب مزیّن بودن به فصاحت و بلاغت و مفاهیم انسان ساز به صورت شفاهی، سینه به سینه بین دوستداران و اهل قلم نقل می شد. ابن ابی الحدید، در شرح نهج البلاغه نوشته است: ابن نباته از خطیبان زبان آور و ادیبان سده ی چهارم آشکارا همه

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

ی مایه های هنری و ادبی خویش را وامدار گنجینه ی سخنان علی(ع) می داند و می نویسد: «گنجینه هایی از خطابه از بر کردم که هر چه از آن بر می دارم و هزینه می کنم بیش تر می شود و انبوه تر می گردد و آن گنجینه ها چیزی نیست جز صد فصل از سخنان و مواعظ علی (ع). عبد الحمید عامری، کاتب مروان بن محمد، آخرین خلیفه اموی، می گوید: «هفتاد خطبه از خطبه های اَصلَع۱ را از بر کردم و این خطبه ها در ذهنم چون چشمه ای پی در پی جوشید».۲
امام علی(ع) که به تأسی از قرآن، خطبه ها یش را ایراد می فرمود خیلی زود بین دوست و دشمن به عنوان فصیح ترین و بلیغ ترین خطیب قرن اوّل اسلام شناخته شد.۳ بلاغت کلام ایشان چنان آشکار است که وقتی محض بن ابی محض به معاویه گفت از نزد کُند زبان ترین مردم نزد تو آمدم. معاویه، با همه کینه توزی ها و حق کُشی ها، برآشفت و سر او فریاد کشید و گفت: خاموش، وای بر تو چگونه علی را چنین می گویی؟ سوگند به خدا هیچ کس جز علی آیین فصاحت و شیوه ی بلاغت را برای قریشیان بنیاد ننهاد.۴
هر چند خطیب بودن ایشان در مقابل سایر محسنات یکی از هزار و اندکی از بسیار بود، اما به حقیقت باید گفت که شرایط سخنوری که در توافق سخن با اوضاع و احوال است برای هیچ ادیبی مانند
_____________________________
اَصلَع یعنی کسی که موی جلوی سرش ریخته است. دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، تهران، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۷، ج۱، ص۲۸۰۸٫ (عبد الحمید به سبب وابستگی به دستگاه اموی نام آن حضرت را با تعبیر طنز آمیزی می آورد).
ابن ابی الحدید، عزالدین ابوحامد، شرح نهج البلاغه، ج۱، قم، ناشر کتابخانه عمومی آیت الله مرعشی نجفی، چاپ اول،۱۳۳۷، ص۲۴٫
یزدان پرست، حمید، امام علی(ع) تهران، اطلاعات، ۱۳۸۸، ص۳۳۲٫