دسته بندی علمی – پژوهشی : تأثیر خطبه ی اوّل نهج البلاغه بر دیباچه های متون نظم و …

خواجه دنیا و دین گنج وفا
آفتاب شرع و دریای یقین
خویشتن را خواجه عرصات گفت
انبیا پس رو بُدند او پیشوا
هر که بود از انبیا و از رسل
چون نیامد پیش پیش از تو یکی

صدر و بدر هر دو عالم مصطفی
نور عالم رحمه للعالمین…
« انَّما أنا رحمهٌ مُهدات» گفت…
عالمان امتش چون انبیا…
جمله با دین تو آیند از سُبُل
از پَس تو باید آمد بی شکی۴

در خطبه ی اوّل به برانگیخته شدن پیامبر برای رسالت و هدایت مردم اشاره شده است: «إِلَى أَنْ بَعَثَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ مُحَمَّداً ( صلى‏الله‏علیه و آله) لِإِنْجَازِ عِدَتِهِ وَ إِتْمَامِ نُبُوَّتِهِ مَأْخُوذاً عَلَى النَّبِیِّینَ مِیثَاقُه»
_________________________
عطار نیشابوری، فرید الدین، منطق الطیر، صص۸۳-۸۱٫٫
نهج البلاغه، خطبه ی اوّل.
همان.
عطار نیشابوری، فرید الدین، منطق الطیر، صص۹۳-۸۹٫٫
۴-۱-۸ الهی نامه
الهی نامه ها از دیر باز در آثار بسیاری از شعرا و نویسندگان دیده می شود. خواجه عبدالله انصاری، فخرالدین عراقی، سنایی و … در همگی این نوع آثار مناجات خداوند به سبک و سیاق گوینده دیده می شود، که می تواند از منظر عرفان، دین، تصوف و …مورد تحلیل و بررسی قرار گیرند. عطار نیز الهی نامه دارد که در ساختار و نیز در فراز هایی از ابیات آن متأثر از سخنان امام علی (ع) در خطبه ی اوّل بوده است. که به چند نمونه از آن اشاره می نماییم.

به نام آن که مُلکش بی زوال است
چو ذاتش برتر است از هر چه دانیم
به وصفش نطق صاحب عقل لال است
چگونه شرح آن کردن توانیم۱

«الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی لَا یَبْلُغُ مِدْحَتَهُ الْقَائِلُون وَ لَا یُحْصِی نَعْمَاءَهُ الْعَادُّونَ وَ لَا یُؤَدِّی حَقَّهُ الْمُجْتَهِدُونَ»۲ سپاس خدایى را که سخنوران در ستودن او بمانند و شمارگران شمردن نعمت هاى او ندانند، وکوشندگان حقّ او را گزاردن نتوانند. «الَّذِی لَیْسَ لِصِفَتِهِ حَدٌّ مَحْدُودٌ وَ لَا نَعْتٌ مَوْجُودٌ وَ لَا وَقْتٌ مَعْدُودٌ وَ لَا أَجَلٌ مَمْدُودٌ».۲صفت هاى او تعریف ناشدنى است و به وصف در نیامدنى و در وقت ناگنجیدنى و به زمانى مخصوص نابودنى.
این مفهوم در خطبه ۱۸۶ باز مطرح شده است: «لا یُشْمَلُ بِحَدٍّ وَ لَا یُحْسَبُ بِعَدٍّ وَ إِنَّمَا تَحُدُّ الْأَدَوَاتُ أَنْفُسَهَا وَ تُشِیرُ الْآلَاتُ إِلَى نَظَائِرِهَا َنَعَتْهَا مُنْذُ الْقِدْمَهَ وَ حَمَتْهَا قَدُ الْأَزَلِیَّهَ وَ جَنَّبَتْهَا لَوْلَا التَّکْمِلَهَ» نه در حدّى در آید و نه در شمار آید، که افزارها- جسمى- چون خود را محدود کردن تواند و آلت ها به نظیرهاى خود اشارت راند. افزارها محدود به زمان است و یا موصوف به کمال و نقصان.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  fotka.ir  مراجعه نمایید.