برررسی رابطه بین استرس و فرسودگی شغلی در اداره آموزش و پرورش شهرستان لنگرود- قسمت …

ترقی در زندگی حرفه ای و شخصی خویش ندارند.در محیط های صنعتی و سـازمانی عوامل و علل مختلفی را می توان برای بروز فرسودگی شغلی معرفـی کـرد کـه عمـده ترین آن ها روشی است که سرپرستان و مدیران سازمان به عنـوان سـبک رهبـری و کنترل افراد و سازمان برای خود اتخاذ می کنند.
سازمان ها و محیط های کاری که دارای سبک ملاحظه کارانه کمتـری هـستند،کارکنان خود رابیشتر در معرض ابتلا به پدیده ی فرسودگی شغلی قرار می دهنـد.بـه عبـارت دیگـر نـشانگان فرسـودگی شـغلی بیـشتر قربانیـان خـود را از بـین سـازمان هـا و مؤسساتی می گیرد که رفتار های ملاحظه کارانـه و گـرم و عـاطفی کمتـری از طـرف مدیران و روسای آنها سر می زند.مدیران و سرپرستانی که بـه طـور کـاملاً خـشک و رسمی در سازمان رفتار می کنند و از فراهم آوردن محیطی آرام،عـاطفی و گـرم بـرای کارکنان خود دریغ می ورزند مسلماً باید آگاه باشند که زیر دستان خود را بیشتر بـه وادی فرسودگی شغلی رهنمون می سازند و تلاش کمتری در جهت بهبود و بهره وری در سازمان از خود نشان می دهند.
اگر چه برخی از افراد از لحاظ شخصیتی و صفات فردی و درونی بیشتر مستعد ابـتلا به این عارضه هستند با این حال فرسودگی شغلی با اتخاذ شیوه ها و تدابیر خاصـی قابل اصلاح و برگشت پذیر است و می توان تدابیر ی را جهت درمان آن به کار برد.
تاکنون شیوه های مختلفی برای کنار آمدن اثر بخش با فرسودگی شغلی به کار گرفته شده اسـت کـه نمونـه هـائی از آن عبارتنـد از روان درمانی،درمـان هـای شـیمیائی، درمان های فیزیکی و در مان های عصبی.در صورتی که فرد نتوانست با به کـارگیری این نوع روشها از فرسودگی شغلی نجات پیدا کنـد و اطمینـان حاصـل کردکـه مـشکل مربوط به خود او یا ویژگیهای شخصیتی وی نیست بهتر اسـت شـغل خـود یـا محـل کارش را تغییر دهد.
بخش سوم:
پیشینه پژوهش
۲-۳-۱)پژوهش‌های انجام شده در ایران:
ـ محمود ساعتچی ۱۳۷۲ در مقاله‌ای تحت عنوان بهداشت روانی در محیط های کارگری، می‌گوید که ۵ تا ۱۰ درصد جمعیت کشور دچار نوعی پریشانی روانی هستند. اما ظاهر آنها نشان نمی‌دهد. به طور کلی ۲۰ درصد مردم هر جامعه احتمال ابتلا به بیماری ضعیف یا شدید رادارا هستند. نکته جالب دیگر اینکه در حد قابل توجهی از مرگ و میر کشور به دلیل ابتلا به بیماری روانی است.
طرح تحقیقی که در ایران انجام گرفت ۵ درصد مرگ و میر ها در تهران، ۳/۱ درصد در مشهد و ۷ درصد در زاهدان ناشی از بیماری‌های روانی بوده است ( ساعتچی، ۱۳۷۲)
ـ در پژوهشی تحت عنوان بررسی فشارهای عصبی مدیران بخش صنعت کشور یک نمونه ۹۰ نفری از مدیران بخش صنعت کشور به این سوال که ایا تا به حال با فشارهای روحی ـ روانی غیر قابل تحمل که زندگی عادی شما را مختل کرده باشد مواجه بوده‌اید ۸۴ نفر پاسخ مثبت ۲۰ نفر و ۴ نفر بقیه سوال فوق را پاسخ نداده‌اند. این بدان معنی است که ۹۳ درصد از جامعه مورد بررسی به نحوی با فشارهای عصبی غیر قابل تحمل که زندگی عادی آنان را مختل نموده مواجه بوده‌اند، نتایج حاصل نشانگر وضع روحی ـ روانی نامساعد سرپرستان و مدیران در بخش های صنعتی کشور است فردی ک تحت فشارهای عصبی قرار دارد هم خود از استرس آسیب می‌بینید هم به همکاران خود لطمه وارد می سازد و هم سازمان متبوع خود را دچار مشکل می‌سازد ( ابطحی، الوانی)
_پژوهشی تحت عنوان رابطه بین فرسودگی شغلی و خودکارآمدی در بین معلمان زبان درایران توسط خلیل مطلب زاده،حمید اشرف و مونا طباطبایی در دانشکده زبان دانشگاه آزاد تربت حیدریه انجام شد. اطلاعات مورد نیاز با استفاده از دو پرسشنامه جمع آوری شد: پرسشنامه فرسودگی شغلی مازلاک (MBI. ماسلاچ و جکسون ۱۹۸۱، ۱۹۸۶) و پرسشنامه خودکارآمدی. شرکت کنندگان۲۰۰ معلم بودند که تجربه آموزش در دانشگاه یکی از استان های بزرگ ایران، خراسان رضوی را داشتند. آنها هر دو جنس مرد و زن با گروه های سنی متفاوت را شامل می شدند . پس از به دست آوردن داده های خام، نرم افزار SPSS (نسخه ۱۶) برای تغییر داده ها  به فرم قابل تفسیر عددی مورد استفاده قرار گرفت . برای تعیین رابطه بین خود کارآمدی و فرسودگی شغلی  معلمان، تجزیه و تحلیل همبستگی استفاده شد. نتیجه نشان داد که خودکارآمدی شرکت کنندگان یک رابطه معکوس با فرسودگی شغلی دارد  به علاوه  ، رابطه معنی داری بین سن، جنس معلمان، و گزارش فرسودگی شغلی آنها مشاهده شد.
ـ حیدر گرجی در تحقیق تحت عنوان اثرات فشار عصبی و روانی ناشی از محیط کار بر عملکرد نیروی انسانی سازمان امور اداری و استخدامی صورت گرفته است نتایج نشان دهنده فشار عصبی ناشی از محیط کار بر عملکرد کارکنان تاثیر فشارهای روانی برکارآیی مدیران وزارت جهاد سازندگی، چنین نتیجه گرفته است که بین فشارهای عصبی ناشی از عوامل سازمانی و عملکرد مدیران عملیاتی در وزارت جهاد رابطه دارد. چنانکه وجود استرس در جهاد منجر به کاهش کارایی و اثر بخشی مدیریت گردیده است. در زمینه بروز فشار عصبی انتخابی بودن به کارگیری شیوه های علمی مدیران، عدم آشنایی مدیران وزارتخانه با شیوه مدیریت اثر بخش موجب استرس شده است و اختلاف وزارتخانه‌های دیگر یکی از عوامل استرس به شمار می‌رود ( دباغ ، ۱۳۷۳)
۲-۳-۲)پژوهش‌های انجام شده در خارج کشور
ـ امین الله علوی در مقاله‌ای تحت عنوان استرس در دنیای کار می‌نویسد در تحقیقی که در کانادا انجام گرفت ۶۰ درصد از کارگران اظهار داشتند که حدود یک سال است که از استرس

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  fotka.ir  مراجعه نمایید.

در محیط کار رنج می‌برند و ۳۵ درصد نیز عوارض حاد روانی ناشی از آن اشاره کرده اند در سال ۱۹۹۰ در کشور فرانسه ۶۴ درصد از پرستاران و ۶۱ درصد از آموزگاران که طی یک آمارگیری نمونه از آنها سوال شده بود از شرایط استرس زای کار شکایت داشتند بر اساس بررسی‌هایی که در سال ۱۹۸۳ در ژاپن به عمل آمد مشخص شد که تقریباً ۴۰ درصد از آموزگاران از بیماری‌هایی مانند سردرد مزمن، افسردگی، اضطراب ، آسم و غیره رنج می برند و این مسائل در بین زنان و جوانان حادتر است.
ـ در تحقیقی که بین ۴۲ مدیر ارشد در پنج دانشگاه استرالیا در مورد رابطه بین استرس بیرونی و فشار شغلی انجام شده است نتایج زیر به دست آمده است:
در این مطالعه گروه نمونه به دو تیپ شخصیتی A و B تقسیم شدند. در شخصیت های نوع A فشارهای فیزیکی و روانی به عنوان نتایج استرس‌های بیرونی مورد بحث قرارگرفت. بر اساس نتایج مطالعه، استرس نتایج مختلفی برای شخصیت های متفاوت در برداشته است. در این بین روش استرس بیرونی شغلی ارتباط ضعیف‌تری با شفارهای درونی فرد داشته‌اند تا استرس درونی شغل. ارتباط بین هر دو استرس درونی و بیرونی و فشار فردی در میان شخصیت های نوع A قوی تر است تا در میان شخصیت های نوع B . هر دو نوع استرس به طور قوی تر وابسته به فشارهای روانی هستند تا فشارهای جسمی که یکی دیگر از نتایج مهم این تحقیق است و آن وجود رابطه بین فشارهای فیزیکی و جسمانی با فشار روانی بوده است ( تیموری، ۱۳۸۳)
_پژوهشی تحت عنوان رابطه بین عوامل استرسزای شغلی، شخصیت مقاوم، منابع مقابله و فرسودگی شغلی  در گروهی از پرستاران (مطالعه همبستگی در دو زمان) [۴]در دانشگاه اتونومای مادرید اسپانیا در سال ۲۰۰۹ انجام شد
این مطالعه به بررسی روابط زمانی و مقطعی بین عوامل استرس زای کاری، شخصیت مقاوم و منابع مقابله بر روی ابعاد فرسودگی شغلی در پرستاران می پردازد. اثرات زمانی و مقطعی مورد بررسی قرار گرفتند. نمونه ای از ۹۸ نفر از پرستاران از دانشکده پرستاری پرتغال مقیاس فرسودگی شغلی در دو نقطه زمانی را تکمیل کردند. داده ها با استفاده از آمار توصیفی، همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی سلسله مراتبی تجزیه و تحلیل رگرسیون موجی ابعاد فرسودگی شغلی را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد
نتایج: در این مطالعه سهم خاص از کنترل تایید شده و ابعاد شخصیتی مقاوم به عنوان توضیح فرسودگی شغلی به چالش کشیده شد. با این حال، تعهد هیچ گونه تاثیری در این مطالعه را  نشان نداد. حمایت اجتماعی و مقابله فعال مساله دیگر مرتبط به پیش بینی از ابعاد فرسودگی شغلی بود. به طور خاص، مقابله فعال تاثیر موقتی و معکوسی در و عدم موفقیت شخصی داشت. در رابطه با فرآیند فرسودگی شغلی، مسخ شخصیت به عنوان سابقه از عدم موفقیت شخصی به نظر می رسد نتیجه گیری: مطالعه حاضر یک گام اولیه برای درک ارتباط بین عوامل استرس زای کاری، شخصیت مقاوم منابع مقابله با استرس و کاهش فرسودگی شغلی است.
_سری وستاوا (۱۹۹۱)، در پژوهشی با عنوان اثرات شکلهای مختلف در رابطه با استرس شغلی و سلامت روانی با همکاری سیصد مدیر سازمان که پرسشنامه سلامت روانی، مقیاس استرس شغلی و آزمونهای مقابلهای را تکمیل نمودند، به این نتایج دست یافتند که استرس شغلی به صورت مثبت با بیماریهای روانی و حالات و مشکلات روانی در ارتباط است و کارکنانی که در معرض استرس شغلی هستند از شیوه مقابلهای استفاده میکنند که موجب کاهش عملکرد آنان میشود
_ کسلوایتز (۱۹۸۹) تحقیقی تحت عنوان فرسودگی شغلی و روشهای مقابله در میان پرستاران شاغل بیمارستانها انجام داد که در این پژوهش رابطه بین استفاده از روشهای مقابلهای با سندرم فرسودگی شغلی در میان ۱۵۰ پرستار در بیمارستان مورد بررسی قرار گرفت. ابزارهای مطالعه دو مقیاس فرسودگی شغلی ماسلچ و مکانسیمهای مقابلهای لازاروس بوده است. یافتههای پژوهش نشان داد که پرستارانی که سطوح بالایی از فرسودگی شغلی را تجربه کردند که از مکانیسمهای مقابلهای مانند فرار-اجتناب، خویشتنداری و مقابله رویاروی بیشتر استفاده میکردند. در حالیکه پرستارانی که سطوح پایینی که از احساس فرسودگی شغلی را تجربه کردهاند از مکانیسمهای مقابلهای از نوع مشکلگشایی برنامهریزی شده، ارزیابی مجدد مثبت و جستجوی حمایت اجتماعی بیشتر استفاده میکردند. این ارتباط معنیدار میان استفاده از مکانیسمهای مقابلهای معین مانند مشکلگشایی برنامهریزی شده و کاهش میزان فرسودگی شغلی از چارچوب نظری ارائه شده توسط لازاروس در مورد استفاده از مکانیسمهای مقابلهای در برابر استرس حمایت میکنند.
_مطالعه ای[۵] تحت عنوان رابطه بین کمال گرایی ناسازگار با فرسودگی شغلی ( تست اثر واسطه مقابله هیجان مدار) در سال ۲۰۱۱ در دانشکده مدیریت تایوان انجام شد. در این مطالعه تاثیر کمال گرایی ناسازگار با فرسودگی شغلی  در گروهی از پرستاران بررسی شده است.این مطالعه بین ۳۱۴ پرستار در بیمارستان -های شمال تایوان انجام شد. به طور خاص، تجزیه و تحلیل مدل معادلات ساختاری برای بررسی اثر ناسازگار کمال گرایی با فرسودگی شغلی  و برای آزمون اثر واسطه مقابله هیجان مدار بکار گرفته شد. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که مقابله هیجان مدار به طور کامل رابطه بین کمال گرایی ناسازگار و فرسودگی شغلی را تعدیل می کند. پرستاران با سطوح بالاتری از کمال گرایی ناسازگار گزارش استفاده همیشگی بالاتر از منابع مقابله هیجان مدار را داشتند، و کمال گرایی ناسازگار تاثیر مستقیم در انتخا
ب سبک مقابله داشت. نتایج حاصل از این مطالعه دانش کنونی در مورد کمال گرایی در رابطه با رفتار حرفه ای و استراتژی های مهم مدیریتی ارائه شده و مداخلات روان شناختی را گسترش داد.
ـ آمار موجود نشان می دهد که درصد بالایی از افراد در سازمان‌ها از مشکلات روانی رنج می‌برند یکی از مشکلات مهمی که بیماران روانی با آن مواجه هستند، مشکل برخورد غیر صحیح اطرافیان و جامعه با آنان است، نتایج تحقیقاتی که در این زمینه درکانادا در سال ۱۹۸۰ انجام شده نشان داده است که مشکلات اصلی این بیماران در سازش بیماران روانی با خانواده و دوستان نزدیک، موقعیت ‌های اجتماعی و برخورد دستگاه‌های سیاسی بوده است یعنی آمادگی لازم جهت برخورد مناسب با بیماران روانی را نداشته اند (تیموری، ۱۳۸۳).
بخش چهارم :
۲-۴-۱)مدل پژوهش:
فشار روانی و عصبی که استرس نامیده می‌شود بخشی از زندگی روزانه مدیران و کارمندان را تشکیل می‌دهد تغییرات سازمانی، توقعات کارکنان از مدیریت دگرگونیهای تکنولوژی، انتظارات جامعه و گرفتاریهای شخصی و اجتماعی افراد سبب می‌شود که عوامل استرس زا بر فرد فشار آورد و گاه او را دچار آشفتگی ، اضطراب ونگرانی و تشویق سازد که این عوامل در مدت زمان طولانی باعث فرسودگی شغلی می‌شود.بر اساس همین نتیجه گیری مدل مفهومی تحقیق به شکل زیر می باشد:
استراتژی های مقابله با استرس
فرسودگی شغلی
استرس
مساله محور+
هیجان محور-
نمودار ۲-۱)مدل پژوهش
فصل سوم
روش پژوهش
۳-۱)مقدمه:
تحقیق علمی فرایند کشف مجهول و یافتن پاسخ مسئله یا مسائل است(حافظنیا، ۱۳۸۲: ۲۰). فرایندی است که از طریق آن میتوان درباره ناشناخته به جستجو پرداخت و نسبت به آن شناخت لازم را کشف کرد. در این فرایند از چگونگی گردآوری شواهد و تبدیل آنها به یافتهها، تحت عنوان روش شناسی یاد میشود(سرمد و همکاران، ۱۳۹۱: ۲۲).هر تحقیق از حیث روش است که اعتبار می یابد نه موضوع تحقیق.پژوهشگر باید توجه داشته یاشد که ابتدا دستاوردهای تحقیق،به شدت تحت تاثیر روشی است که برای تحقیق خود برگزیده است.روش تحقیق مجموعه ای از قواعد، ابزار وراه های معتبر ونظام یافته برای بررسی واقعیت ها و کشف مجهولات است
در این فصل کوشش شده‌ است ابتدا روش تحقیق و پس از آن به مواردی همچون جامعه آماری تحقیق، سرشماری ،روش و ابزار جمع‌آوری اطلاعات، تعیین روایی و پایایی ابزار، متغیر‌های تحقیق و روشهای آماری تجزیه تحلیل داده‌ها پرداخته شود.
۳-۲)فرآیند تحقیق:
محقق در این تحقیق به بررسی رابطه بین استراتژی های مقابله و فرسودگی شغلی در محیط اد اره آموزش و پروش شرق گیلان (شهرستان لنگرود)پرداخته است.در این فرآیند پس از بررسی و تایید موضوع تحقیق توسط اساتید گرامی ،جست و جوی ابعاد نظری موضوع در مراجع علمی انجام شد.با تعیین جامعه ی آماری و متغیرها پروپزال تنظیم شد و پس از تایید ،کار اصلی تالیف پایان نامه آغاز شد.در این فرآیند از مراجع و سایت ها ی معتبر داخلی و خارجی استفاده شد.با کمک اساتید راهنما و مشاور پرسشنامه استاندارد تحقیق تنظیم و در اداره مورد نظر توزیع شد . پس از آن اطلاعات بدست آمده با توجیه به فرضیات بررسی و تجزیه و تحلیل شد وسرانجام پیشنهاداتی ارائه شد.
۳-۳)فرضیات تحقیق: