معنی پیشرفت یا موفقیت تحصیلی  

در روانشناسی، “موفقیت” به جواب یا عملی می گن که طوریکه شخص به هدف برسه یا موفقیت یه قدم قطعیه که به طرف هدف ورداشته می شه. ولی در تعلیم و تربیت و موقعیتای تحصیلی موفقیت به درجه ای از کارایی میگن که فرد به فراخور توانایی هاش در پیشرفتای خود به رضایت شایسته برسه(قاضی، 1373). در مقابل موفقیت تحصیلی، شکست تحصیلی به کار برده می شه. ” شکست” یعنی ناامیدیا؛ یعنی ترسیدن به امیدها و انتظارها یا نرسیدن به سطح استانداردهای مورد نظر. شکست یعنی نرسیدن به رؤیاها و انتظارات و برعکس، یعنی دچار شدن فرد به ان چه از آن ترس داره. منظور از شکست تحصیلی شکستیه که در اثر کوتاهی نظام اموزشی در رسیدن مؤثر به هدفا و برنامه های آموزشی بدست میاد؛ یعنی نبود موفقیت فراگیران در رسیدن به کم ترین معیارهایی که واسه موفیت اونا به وسیله نظام اموزشی در نظر گرفته شده(امین فر،1365).

در مقابل موفقیت تحصیلی، بیشتر اصطلاح افت یا اتلاف مطرح می شه.این اصطلاح در آموزش، از زبون اقتصاد دانان گرفته شده و نظام آموزشی رو به صنعتی تشبیه می کنه که بخشی از سرمایه و مواد ابتدایی ای رو که باید به محصول پایانی تبدیل می شد، تلف کرده و یافته هاس مطلوب و مورد انتظار رو به بار نیاورده. تو یه جمع بندی از تعریفا و مفاهیم افت تحصیلی، میشه اون رو نبود موفقیت در تحصیل، اتفاق ترک تحصیل و یا ترک تحصیل زودرس، تکرار پایه درس هاف نسبت ناجور میان سالای تحصیل گسترده و سالای مقرر آموزشی، کیفیت نازل تحصیلات و آموختهای یادگیرنده در مقایسه با اون چه که باید باشه، کسب محفوظات به جای معلومات  که در کم زمانی به فراموشی سپرده می شه، نرسیدن نظام اموزشی به هدفای اصیل خود نامید(پازوکی،1371).

محققان از چند سال قبل، بیان داشتن که یکی از چیزای مهم در آموزش، جدا سازی و بررسی نمرات آزمونای تحصیلی به عنوان شاخصای موفقیت فعلی و آینده علم آموزانه. هنوزم در امتحان موفقیتای تحصیلی، از معدل نمرات فراگیران به عنوان شاخص یا یکی از شاخصای موفقیت تحصیلی بهره می گیرن، ولی در نظر گرفتن معدل نمرات، به عنوان تنها شاخص تعیین موفقیت تحصیلی، ملاک مناسبی نیس. براین پایه، محققان از یه سری از معیارها و ملاکای مکمل، در تعیین موفقیت تحصیلی علم آموزان به کار گیری کردن. مثلا در بررسی کارکرد تحصیلی علم آموزان، غیر از ملاک معدل، معیارهای دیگری هم چون اخلاق، انضباط کلاسی و حضور منظم در کلاس، فعالیتای عملی و … رو در نظر گرفتن (پورکاظمی،1375 و دلاور،1375).

این روزا تحقیقات، نقش عوامل مختلفی رو بر موفقیت تحصیلی فراگیران به اثبات رسونده(گارتون و همکاران،2001). به طور خلاصه در زیر آمده:

  1. نگاه محیط خونواده(اصرار خونواده بر پیشرفت تحصیلی فرزندان، راهنماییای تحصیلی، تلاشای خونواده و عادت کاری خونواده)(نجاریان، سلیمان پور و لیالی،1373).
  2. خانواده

  3. تصیلات پدر و مادر(گلاب زاده،1369).
  4. شغل پدر(نه،1366).
  5. تعداد افراد خونواده.
  6. خونواده

  7. طبقه اجتماعی خونواده(حسینی،1372).
  8. خانواده

  9. وضعیت اقتصادی خونواده(احمدی،1374).
  10. خانواده

  11. نگاه محیط مرکز آموزشی(اسمیت و همکاران[1]،2002).
مطلب مشابه :  تدریس و یادگیری با رایانه

 

2-2-2-4. عوامل مؤثر بر پیشرفت و افت تحصیلی  

اندازه پیشرفت تحصیلی یکی از ملاک‌های کارآیی نظام آموزشیه. پس بررسی عوامل مربوط به اون اساسی‌ترین موضوعات تحقیقی در نظام آموزش و پرورش، وابسته به عوامل زیادیه که می‌توان اون‌ها رو در بحث‌ی‌ کلی عوامل مربوط به فرق‌های فردی و عوامل مربوط به مدرسه و نظام آموزش و پرورش بررسی کرد. یعنی پیشرفت تحصیلی بعضی وقتا به دلیل ویژگی‌های شخصیتی، شاخص‌های ذهنی، اجتماعی، عاطفی و اخلاقی علم‌آموزانه که می‌تونه متأثر از عوامل مربوط به خونواده باشه و بعضی وقتا به دلیل کارکردهای مدرسه و نظام آموزش و پروش البته این دو تا حدی با یکدیگر در رفت و امد هستن(پور شافعی، 1380).

خانواده

پژوهشگرانی که به دنبال کشف عوامل مربوط به کارکرد تحصیلی بالا بوده‌ان به آرایه‌هایی از متغییرها، که کارکرد تحصیلی رو تحت اثر قرار می‌بدن دست یافته‌ان. در مورد عوامل محیطی،‌تا کنون به وجود عوامل محیطی قوی و موثر زیادی بر پیشرفت تحصیلی پی برده شده: فورد[2] (فورد و توماس[3]، 1997) تو یه مطالعه شاخص‌های زیر رو واسه کم‌آموزان برشمردن: داشتن روابط معلم- شاگردی مثبت پایین، ساپورت کم از طرف همکلاسی‌ها، بی‌انگیزگی و بی‌علاقگی در مدرسه. هر کدوم از عوامل گفته شده به تنهایی و هم در رفت و امد با یکدیگر بر اندازه پیشرفت تحصیلی فرد اثر می‌گذارد(پور شافعی، 1380).

2-2-2-5. عوامل تأثیرگذار بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان: 

شناسایی عوامل تأثیرگذار بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان، هدفی مناسب در جهت برنامه ریزی و پیشرفت و تکامل برنامه های آموزشی بوجود میاره تا به وسیله اون بشه بهترین یافته های ممکن رو هم واسه مؤسسه آموزشی مورد نظر و هم واسه دانشجویان رقم زد(گوردون، ویلیامز، هودسون و استیوارت[4]،2010؛پلتازر، مالاکا و فاسوانا[5]،2002). کمبودهایی که در نیروی کار حرفه ای و متخصص به ویژه در بخش علوم پزشکی هست، نشون دهنده اینه که جایگاه اینجور مطالعاتی در جهت شناخت عوامل مؤثر بر پیشرفت و کارکرد تحصیلی دانشجویان و به کار گیری بهینه از یافته های اونا بازم خالیه(پیت[6]،2012).

برنامه-ریزی

مرور سیستماتیکی که در سال 2002 به وسیله فرگوسن و همکاران انجام شد نشون میده در حالی که کارکرد تحصیلی قبلی دانشجو می تونه تا حدود 23% واریانس کارکرد تحصیلی ایشون در تحصیلات دانشگاهی رو توضیح بده، اما متغیرهای جمعیت شناختی و غیرتحصیلی مثل سن، جنس، قومیت، عناصر شخصیتی و محیط هم می تونن اثر زیادی بر کارکرد و پیشرفت تحصیلی دانشجویان علوم پزشکی بر جای بذارن(فرگوسون، جامز و مادلی[7]،2002).

تحقیقات دیگری به همین خاطر در سطح جهان انجام شدن که به بررسی اثر عواملی هم چون گروه بندی سنی و جنسی(شیرد[8]،2009؛سالامونسون و آندر[9]،2006).سطح تحصیلات قبلی(کراگ، گوردون، کلارک و لانگندیک[10]،2004)، زبون مادری دانشجو(کودی، سانسون و کلاسر[11]،2007)، زادگاه جغرافیایی(چامپلاین، سمپل، دیلون و بولت[12]،2006)، سلامت جسمی، عاطفی- روانی(حجت، گونلا، منجیون، ناسکا، ولوسکی و اردمان و بقیه[13]،2002؛کوق، بوندو فلاکسمن[14]، 2006)، عوامل اجتماعی – اقتصادی(لومب و وایل[15]،2004؛ کوتر،اردمان، گونلا، کولاهان و حجت[16]،2004)، و اثرات محیط تحصیل(الیویرا، ویرا[17]،2007)، بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان پرداخته ان؛ ولی به دلیل تفاوتای روش شناختی و عوامل موقعیتی و فرهنگی متفاوتی که در این تحقیقات دیده میشه، بازم نیاز مبرمی به پژوهشای بیشتر واسه رسیدن به یافته های معتبر و قابل اطمینان احساس می شه. اینجور مطالعاتی بین مقاطع و رشته های تحصیلی جور واجور هم لازمه؛ چون هر کدوم از رشته ها و مقاطع تحصیلی، دارای ویژگیا و مقررات خاص آموزشیه که در چارچوب استانداردهای اون رشته تعریف شده. به طور مثال بررسی متون پژوهشی مربوط به آموزش پرستاری یا پزشکی نشون میده عوامل شناختی و غیر شناختی زیادی می تونن کارکرد دانشجویان این رشته ها رو پیش بینی کنه(هیگینز، پترسون، پیل و لی[18]،2007؛ مک کاری، بار و راترای[19]،2007).

مطلب مشابه :  دلیل ریزش مو در بارداری و راه هایی واسه جلوگیری از اون 

بعضی از این نوع تحقیقات نشون دادن که جدا از بقیه معیارها، دانشجویان پرستاری که سن بالاتری دارن در مقایسه با آنایی که جوون تر هستن، کارکرد تحصیلی بهتری داشته و کم تر به ترک تحصیل دست میزنن(سالامونسون و اندرو[20]، 2006؛ افوری[21]، 2000).

آزمایش پیشرفت و کارکرد تحصیلی در بخش آموزش و یادگیری، مثل معنی کنترل کیفیت در بخش تولید و صنعته. به زبون تولید، این آزمایش می تونه موجب تضمین کارایی و تاثیر اندوختها و مهارتای علمی و عملی در افراد متخصص شه که به درستی محصول پایانی بخش تعلیم و تربیت حساب می شن و اینطوری، بازده کارخانجات تولید علم و فناوری که همون دانشگاها و مؤسسات علمی و آموزشی هستن، بیشتر از قبل مورد تقویت و بهبود قرار می گیره(هالپنی، کادو، هالپنی، بورک و تورجیانی[22]،2010).

[1] – Schmidt, S. L. et. al

[2]. Ford

[3] . Ford & Thomas

[4] -Gordon CD, Williams SK, Hudson GA, Stewart J.

[5] -Peltzer K, Malaka DW, Phaswana N.

[6] -Pith

[7] -Ferguson E, James D, Madeley L.

[8] -Sheard M.

[9] -Salamonson Y, Andrew S.

[10] -Craig PL, Gordon JJ, Clark RM, Langendyk V.

[11] -Cuddy MM, Swanson DB, Clauser BE.

[12] -De Champlain A, Sample L, Dillon GF, Boulet JR.

[13] -Hojat M, Gonnella JS, Mangione S, Nasca TJ, Veloski

JJ, Erdmann JB, et al.

[14] – Keogh E, Bond FW, Flaxman PE.

[15] -Lumb AB, Vail A.

[16] -Cooter R, Erdmann JB, Gonnella JS, Callahan CA,

Hojat M, Xu G.

[17] -Oliveira Filho GR, Vieira JE.

[18] – Higgins DM, Peterson JB, Pihl RO, Lee AG.

[19] – McCarey M, Barr T, Rattray J.

[20] – Salamonson Y, Andrew S.

[21] – Ofori R.

[22] – Halpenny D, Cadoo K, Halpenny M, Burke J, Torreggiani WC.