پایان نامه درباره قانون آیین دادرسی کیفری و مستندات قاعده لا ضرر

دانلود پایان نامه
  • خسارت ممکن است مستقیم یا غیرمستقیم باشد. خسارت غیرمستقیم زیانی است که میان ضرر وارد شده و آنچه در پیدایش ضرر دخالت داشته « رابطه سببیت عرفی» وجود نداشته و عامل دیگری نیز در تحقق آن اثر گذار باشد. (وحدتی شبیری، مبانی مسئولیت قراردادی، 1385، ص 67)
    قانونگذار در ماده 9 قانون آیین دادرسی کیفری ضررهای قابل مطالبه را به سه دسته تقسیم کرده است:
    1- ضرر و زیان مادی که در نتیجه ارتکاب جرم حاصل شده باشد.
    2- ضرر و زیان معنوی که عبارت است از کسر حیثیت یا اعتبار اشخاص یا صدمات روحی
    3- منافعی که ممکن الحصول بوده و در اثر ارتکاب جرم مدعی خصوصی از آن محروم می‌شود.
    قانون مدنی اسباب ایجاد تعهد را به دو گروه تقسیم کرده است.
    1- تعهدات ناشی از قرارداد، 2- الزام‌های خارج از قرارداد یا ضمان قهری که شامل غصب، اتلاف، تسبیب و استیفاء است. (کاتوزیان، حقوق مدنی- اعمال حقوقی، 1369، ص 9)
    1-11- مبانی ضررهای قابل مطالبه
    لزوم جبران ضرر قدیمی‌ترین بنیانی است که در مسئولیت مدنی از دیر باز به جا مانده است و همه‌ی قواعد دیگر از این منبع سرچشمه گرفته است. برای آشنا شدن با مبانی ضررهای قابل مطالبه باید پیشینه آن در فقه ( به عنوان منبع قانون مدنی) و نظریه‌های تقصیر و ایجاد خطر در حقوق اروپایی ( به عنوان منبع قانون مدنی 1339) بررسی می‌شود. (کاتوزیان، همان، ص138)
    بین مسئولیت قراردادی و مسئولیت مدنی شباهت زیادی وجود دارد. در عین حال برخی معتقدند این دو مسئولیت دارای مبانی و منابع جداگانه هستند، زیرا مبنا و منبع اصلی قرارداد، اراده و توافق می‌باشد و تمام آثار قرارداد تابع آن است، درحالی‌که در مسئولیت غیر قراردادی، قانون و احکام غیر قراردادی مبنا و منبع اصلی در تبیین مسئولیت و آثار آن می‌باشد. به نظر می‌رسد مبانی اساسی مسئولیت مدنی و جبران‌ها در شرایط نقض قرارداد نیز جریان پیدا می‌کند. به عبارت دیگر در این بحث، قاعدۀ مسئولیت مدنی و جبران‌ها اصل و پایه تحلیل‌ها می‌باشد و مسئولیت قراردادی نیز از این قاعدۀ اصلی استفاده می‌کند، زیرا در صورت نقض قرارداد، برای ایجاد مسئولیت ارکانی مانند نقص تعهد، وجود ضرر و رابطه سببیت مورد بررسی قرار می‌گیرد. ( ره پیک، 1391، ص 24)
    1-11-1- قواعد فقهی
    همان‌گونه که سابقاً نیز ذکر شد، اصل لزوم جبران خسارت وارد بر دیگری یکی از مهم‌ترین اصول پذیرفته شده در تمامی نظام‌های حقوقی جهان است. بر این اساس چنین به نظر می‌رسد، قواعدی مثل قاعده لا ضرر یا قاعده اتلاف و نظایر آن نقش تأیید کنندگی اصل مزبور را داشته باشند.
    1-11-1-1- قاعده لاضرر
    یکی از مشهورترین قواعد فقهی که در بیشتر ابواب فقه مانند عبادات و معاملات به آن استناد می‌شود، قاعده لا ضرر است که مستند بسیاری از مسائل فقهی محسوب می‌شود. متن قاعده از حدیث نبوی « لا ضرر و لاضرار فی الاسلام» گرفته شده است. اهمیت قاعده مذکور به حدی است که بسیاری از فقهاء از گذشته دور در تألیفات و تقریرات خود رساله مستقلی را به آن اختصاص داده‌اند. ( محقق داماد، 1383، ص 131)
    به زودی خواهیم دید حقوق مسئولیت از مجازات مقصر فاصله گرفته است و در نظریه‌های جدیدتر حقوق جبران خسارت نام گرفته است. زیرا، خطرهای تازه ای که در نتیجه پیشرفت صنعتی و از فراورده‌های آن ایجاد شده است، نتیجه تقصیر نیست ، اثر فعالیت‌های مفید اقتصادی است و با وجود این، عدالت ایجاب می‌کند که ضررهای ناشی از آن جبران شود و حمایت از حق عاطل نماید. در حقوق اسلام نیز قاعده « لا ضرر» همین نقش را دارد. در هر مورد که سخنی از ضمان قهری به میان میابد، هر چند که « لا ضرر» به عنوان مدرک اصلی ضمان مورد استفاده قرار نگیرد، پایه و اساس جبران خسارت را تشکیل می‌دهد. منتها باید دانست که در حقوق اسلام قاعدۀ لا ضرر قلمروی گسترده تر از مسئولیت مدنی، به معنی مرسوم خود دارد: فقیهان اسلامی از آن به عنوان حکم ثانوی و محدود کننده استفاده کرده‌اند، تا هر جا که ضرر نامشروع یا نا متناسبی از احکام ناشی شود از آن پرهیز کنند. برای مثال، اگر حکم لزوم قراردادها در موردی باعث ایجاد ضرر شود، قاعده لا ضرر این حکم را تعدیل می‌کند و برای زیان‌دیده حق بر هم زدن عقد را ایجاد می‌نماید. بنابراین قاعده لا ضرر ابزار اجرای عدالت و تأمین برابری سود و زیان و وسیله‌ایجاد تعادل در روابط اقتصادی و اجتماعی است. ( کاتوزیان، 1387، ص 140-139)
    1-11-1-1-1- مستندات قاعده لا ضرر
    مطلب مشابه :  منابع پایان نامه ارشد با موضوع ساختار سلسله مراتبی و قابلیت اطمینان

  • مهم‌ترین دلیل برای نفی ضرر و ضرار، منبع چهارم فقه یعنی عقل است. در واقع باید گفت که مدلول این قاعده جزء « مستقلات عقلیه» است که عبارت است از اموری که بدون حکم شرع خود عقل به آن‌ها می‌رسد. علاوه بر عقل که به موازات ادله و مدارک دیگر بر حاکمیت و اعتبار قاعده لا ضرر گواهی می‌دهد، در قرآن مجید آیاتی وجود دارند که به عنوان مستند قاعده لا ضرر تمسک شده است که در ادامه به ذکر چند نمونه از این آیات می‌پردازیم: ( محقق داماد، 1383، ص 131)
    « و لا تضارَ والدِه بِولَدِها و لا مولودُ لَهُ بِوَلَدِهِ» (بقره/233) معنی این آیه شریفه یعنی هیچ مادری نباید به فرزندش ضرر برساند و هیچ پدری نباید به فرزندش زیان بزند.
    « ولا یُضّارَ کاتِبُ و لا شهید» (بقره/282) معنی آیه یعنی کاتب و گواهی دهنده دین نباید ضرر برساند یعنی نباید خلاف واقع گواهی دهند یا چیزی بنویسند. ( سوره بقره، آیه 282)
    « من بَعدِ وصیّهٍ یوٌصی بها اودَینٍ غیر مُضارّ» (نساء/12) مطابق این آیه شریفه ترکه بعد از آن که مورد وصیت یا دین از آن خارج گردید بین ورثه تقسیم می‌شود، مشروط بر اینکه موصی زیان رساننده نباشد. ( سوره مبارکه نساء، آیه 12)
    علاوه بر آیات قرآنی که بر حرمت ضرر زدن به دیگری دلالت دارند، روایات بسیار زیادی در خصوص قاعده لا ضرر وارد شده که معروف‌ترین حدیث در این مورد مربوط به داستان سمره بن جندب است که در ذیل آن جمله « لا ضرر و لا ضرار» دیده می‌شود.
    مرحوم کلینی در کتاب کافی داستان سمره را بدین صورت آورده که در زمان رسول خدا (ص) سمره بن جندب در جوار خانه مرد انصاری درخت خرمایی داشت که راه رسیدن به آن از داخل ملک آن مرد انصاری می‌گذشت. سمره برای سرکشی به آن درخت و انجام امور آن بارها سرزده وارد ملک مرد انصاری می‌شد و بدین ترتیب باعث مزاحمت خانواده او می‌گردید تا اینکه عرصه بر صاحب خانه تنگ شد. مرد انصاری مجبور شد به رسول اکرم (ص) شکایت کند. حضرت به سمره گفت بعد از این به هنگام عبور، حضور خودت را اعلام کن. سمره گفت این کار را نخواهم کرد. پیغمبر گفت از این درخت دست بردار و در ازای آن درخت دیگری با این اوصاف به تو می‌دهم سمره قبول نکرد. آن حضرت فرمود در مقابل این درخت ده درخت بگیر باز سمره قبول نکرد، سپس پیامبر فرمود که به جای این درخت خرمای در بهشت به تو می‌دهم اما آن ملعون این بار هم نپذیرفت تا اینکه پیامبر فرمود « اِنَّکَ رَجُلُ مضارّ و لا ضررَ و لا ضِرار علی مؤمِن» یعنی تو مرد ضرر زننده ای هستی، و به مؤمن کسی نباید ضرر بزند. بعد از آن دستور داد آن درخت را کندند و نزد سمره انداختند. (محقق داماد، 1383، ص 134)
    1-11-1-1-2- مفاد حقوقی روایت
    این نوشته در آموزشی ارسال و , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.