پایان نامه درباره فرهنگ ایرانی و فرهنگ اسلامی

دانلود پایان نامه

به عقیده بسیاری از هنرمندان و هنرشناسان ایرانی و غیرایرانی زیباترین خطوط اسلامی که لقب عروس خطوط اسلامی به خود گرفته است خط نستعلیق است. در زمینه پیدایش خط نستعلیق دو خط تعلیق و نسخ نقش داشته­اند و چنانکه از نامش پیداست ابتدا نسختعلیق بوده و با حذف حرف «خ» به صورت نستعلیق در آمده است با اینکه زمینه پیدایش آن خطوط عربی بوده­است اما در فرهنگ غنی و پربار ایران که سرزمین دانشمندان، شاعران و عرفای مشهور است ساخته و پرداخته شده است. خط نستعلیق خط ساخته و پرداخته­ای است که می­شود گفت تمام خصوصیات خطوط گذشته را در خود دارد. استواری و رموز کوفی، ثلابت ثلث، وضوح نسخ و روانی تعلیق، نستعلیق خطی است که به هنرنمایی بیشتری نیاز دارد. خط نستعلیق به خاطر نرمی، لطافت و ظرافتی که دارد از بدو پیدایش بیشتر برای نگارش اشعار و متون ادبی به کار رفته است هرچند گاه گاهی برای نوشتن قرآن و احادیث عربی نیز توسط خوشنویسان به کار برده شده است در تحقیق حاضر به خاطر اهمیتی که خط نستعلیق در فرهنگ و هنر ایران دارد در حد توان به صورت مفصل به آن پرداخته خواهد شد. (کریمی92 :122)
خط نستعلیق از نظر فنی و زیبایی شناسی و عملی، کاملترین، ساده ترین، شکیل­ترین و دقیق­ترین خط است. ذوق و رایحه فرهنگ ایرانی و نرمش و استواری و ترکیب منسجم، همه جا یکجا در این خط گرد آمده است. هر چند مشهور است که واضع خط نستعلیق میرعلی تبریزی است اما به عقیده پژوهندگانی چون دکتر مهدی بیانی، میرعلی نستعلیق را به نظم و قاعده در آورده است. چرا که خطوط به یکباره پیدا نشده‌اند. (سحاب، 1381: 44)
 
 
فصل چهارم
ادبیات قندیل­ها و شمعدان­های دوران صفویه
 
 
 
 
4-1  تاریخچه رواج‌، ساخت‌ و استفاده‌ از چراغ‌ در جهان‌ اسلام‌
در اوایل‌ دوره اسلامی‌ شکل‌ بدنه چراغها بیشتر به‌ صورت‌ اشکال‌ هندسی‌ بود و معمولاً از طرحهای‌ حیوانی‌ یا انسانی‌ در قالب‌بندی بدنه چراغها استفاده‌ نمی‌شد، ولی‌ در ادوار بعد، از جمله‌ از عصر عباسی‌، اَشکالِ تعدیل‌ شده‌ای‌ از این‌ طرحها در ساخت‌ چراغها به‌ کار رفت. به‌تدریج‌، استفاده‌ از نوشته‌ نیز برای‌ تزیین‌ چراغها معمول‌ گردید؛ برای‌ تفصیل‌ در جزئیات‌ شکل‌، طرح‌ و تزییناتِ شماری‌ از چراغهای‌ به‌ جامانده‌ از ادوار گوناگون‌ اسلامی‌ در ایران‌ و عراق‌ در ساخت‌ پایه‌ و ناودانکِ خروج‌ فتیله‌ و دسته چراغها نیز این‌ تزیینات‌ به‌ کار می‌رفت. فتیله چراغها از پشم‌، الیاف‌ گیاهی‌ و حتی‌ لباسهای‌ کهنه‌ بود. مقدسی‌ در سده چهارم‌ از نوعی‌ مادّه کانی‌ در بدخشان‌ به‌ نام‌ )حجرالفتیله‌( نام‌ برده‌ که‌ برای‌ فتیله چراغ‌ به‌ کار می‌رفته‌ است‌ و برای‌ تمیز کردن‌ آن‌، آن‌ را ساعتی‌ در آتش‌ می‌گذاشته‌اند که آن‌ را آسبست‌ یا پنبه کوهی‌ دانسته‌ است‌. سوخت‌ چراغهای‌ قدیمی‌، روغنهای‌ گیاهی‌ (نظیر روغن‌ کنجد، زیتون‌ و کتان‌) یا روغن­های‌ حیوانی‌ بود. سمهودی‌ در سده نهم‌ به‌ چراغ‌ نفتی ساخت‌ شام‌ در مسجدالنبی‌ اشاره‌ کرده‌ است‌: ((تأمین‌ روشنایی‌ مساجد در دوره اسلامی‌، بر اهمیت‌ و کاربرد چراغها افزود. افروختن‌ چراغ‌ در اماکن‌ عمومی‌ چون‌ مساجد، خانقاهها و زیارتگاهها به‌تدریج‌ شغل‌ و سپس‌ منصبی‌ را ایجاب‌ کرد که‌ چراغچی‌/ جراجی‌ خوانده‌ می‌شد. این‌ منصب‌ به‌ویژه‌ در دوره صفوی‌ اهمیت‌ یافت‌. در این‌ دوره‌، لوازم‌ روشنایی‌ دربار و ابزارهای‌ آن‌ (مانند چراغهای‌ نفتی‌، شمع‌، شمعدان‌، و قیچی‌ تمیز کردن‌ فتیله‌) در محلی‌ به‌ نام‌ چراغ‌ خانه‌ و زیر نظر چراغچی ‌باشی‌ نگهداری‌ می‌شد که‌ در شمار تابعان‌ و تابینان‌ فراش‌ باشیان‌ بودند و در کنار مشعلدار باشی‌ و شمّاع‌، تأمین‌ روشنایی‌ دربار را برعهده‌ داشتند. (موسسه دایره المعارف الفقه الاسلامی:5413)
 
4-2 افسانه‌ هایی درمورد چراغ
در رسائل‌ قلندران‌ عهد صفوی‌، چراغ‌ افروختن‌، جزء آداب‌ آنان‌ ذکر شده‌ است‌. دراین‌ رسائل، قلندان عهد صفوی، چراغ افروختن، جزء آداب آنان ذکر شده است و چراغچی‌گری‌، جزو وظایف‌ قلندران ‌محسوب‌ شده‌ و با تعبیری‌ کنایی‌ آمده‌ است‌ که‌ چراغ‌ چهار لوله‌ دارد: اول‌ شریعت‌، دوم‌ طریقت‌، سوم‌ حقیقت‌ و چهارم‌ معرفت‌ بود. از گذشته‌، چراغ‌ در مراسم‌ عقد نکاح‌ و جشن‌ عروسی‌ کاربرد بسیار داشته‌ است‌. در دوره صفویه‌ وحتی‌ بعدتر، هنگام‌ عقد نکاح‌ تشتی‌ را سرنگون‌ می‌کردند و زیر آن‌ چراغی‌ از روغن‌ طعام‌ با شعله کم‌ روشن‌ می‌کردند و عروس‌ بر روی‌ تشت‌ می‌نشست‌. ایرانیان‌ باستان‌ چند روز پیش‌ از نوروز به‌ قبرستان‌ می‌رفتند و چراغ‌ می‌بردند تا مسیر ارواح‌ درگذشتگان‌ را، که‌ معتقد بودند در آن‌ ایام‌ به‌ زمین‌ بازمی‌گردند، روشن‌ و گشوده‌ و آسان‌ کنند. امروزه‌ نیز مردم‌، بیشتر در شبهای‌ جمعه‌ و به‌ ویژه‌ در شب‌ جمعه آخر سال‌، بر گور مردگان‌ خود شمع‌ یا چراغ‌ روشن‌ می‌کنند. (همان 5413)
 
4-3   نگاهی به مفهوم نور در فرهنگ اسلامی
در قرآن کریم سوره­ی نور که به آیه نور معروف است کلمه نور در 64 سوره است که در آیه 35، خداوند نور آسمان ها و زمین دانسته شده است.

مطلب مشابه :  پایان نامه درمورد روش کتابخانه ای و تعاریف واژه گان

این نوشته در علمی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.
اللهُ نورُ السَمواتِ و الاَرضِ خداوند نور آسمان ها و زمین است .
مَثَلُ نورِهِ کَمِشکوهٍ مَثلِ نور اومانند قندیلی ( چراغدانی ) است .
تور بدروم تور استانبول