پایان نامه درباره دیدگاه فقهای شیعه و حقوق و تکالیف

دانلود پایان نامه
  • در آیه 19 سوره نساء آمده است: «عاشروهن بالمعروف» یعنی با زنان خود حسن معاشرت در حدود متعارف داشته باشید. البته منظور این نیست که فقط مردان مکلّف به حسن معاشرت با زنان هستند، چون در صدر اسلام مردان اغلب با زنان خود رفتار خشونت‌آمیز داشته‌اند، در آیه به مردان امر به حسن معاشرت شده است ولی حسن معاشرت در خانواده باید طرفینی باشد و از این جهت تفاوتی میان زن و مرد وجود ندارد، همان‌طور که قانون مدنی تفاوتی بین زوجین قائل نشده است.
    «حسن معاشرت» در لغت به معنای به نیکویی با هم زندگی کردن است و مراد از حسن معاشرت، همۀ اموری است که رعایت آن‌ها توسط زوجین باعث سعادت و کامیابی در زندگی مشترک است؛ بنابراین رفتار، کردار و گفتاری که مصداق حسن معاشرت محسوب می‌شود، تعیین شده و حصری نیست و نمی‌توان به‌طورقطع این امور را تعیین کرد؛ زیرا مصادیق حسن معاشرت در هر زمان و مکانی، ممکن است متفاوت باشد و بعید هم نیست که عدم تعیین مصادیق حسن معاشرت در قانون، نسبی بودن آن باشد.
    در واقع پس از ایجاد رابطۀ زوجیت بعد از وقوع صحیح نکاح، حقوق و تکالیف زوجین نسبت به یکدیگر برقرار می‌گردد؛ بر این اساس زوجین مکلّف به حسن معاشرت با یکدیگر، معاضدت در تشیید مبانی خانوادگی و همکاری و همیاری در تربیت اولاد می‌باشند. زن و شوهر در ضمن نکاح داوطلب شده‌اند که باهم به سر برند و در غم و شادی یکدیگر شریک باشند. ازآنجایی‌که زن و شوهر مکلّف به حسن معاشرت هستند مکلّف به رعایت لوازم آن نیز هستند، در واقع با در نظر گرفتن قاعدۀ فقهی معاشرت به معروف و این آیۀ شریفه، می‌توان به این نتیجه رسید که زوجین مکلّف به سکونت در منزل مشترک نیز می‌باشند؛ زیرا در عرف، سکونت زوجین در منزل مشترک (سکونت مشترک) یکی از لوازم حسن معاشرت محسوب می‌شود.
    ب) سنت:
    در روایات، حقوق متعدّدی برای هر یک از زوجین برشمرده شده است. فقها نیز در کتب خود، حقوقی را برای آنان ذکر کرده‌اند. در میان حقوق زوج تنها دو حق لزوم تمکین زن و عدم خروج وی از منزل بدون اذن شوهر از نظر فقهای شیعه مورد اتفاق و مسلّم شمرده شده‌اند. نکتۀ دیگر آن است که خروج زن بدون اذن زوج از منزل در موردی که نیاز به اذن دارد صرفاً حرام تکلیفی نیست بلکه دارای حرمت و آثار وضعی است که بر آن مترتب می‌شود. مهم‌ترین اثر وضعی خروج بدون اذن، ناشزه شدن زن و عدم تعلق نفقه به وی در مدّت خروج از منزل است.
    حسین بن زید، از امام صادق (ع) از پدرانش (ع) از پیامبر (ص) در حدیثی که نهی‌های متعدّد در آن آمده است، می‌فرماید: «نهی شده از اینکه زن بدون اذن همسرش از خانه‌اش خارج شود بنابراین اگر خارج شود همۀ فرشتگان در آسمان و هر چیزی از جن و انس او را لعن می‌کنند تا زمانی که به خانه برگردد». این لعن با این شدت تأکید در حرمت است.
    از جعفر بن محمد، از پدرانش (ع) در وصیت پیامبر (ص) بر علی (ع) می‌فرماید: «ای علی بر زنان جمعه و جماعت … نیست و از خانۀ همسرش خارج نشود مگر با اذن او، پس اگر بدون اذن او خارج شد خدای عزّوجلّ و جبرئیل و میکائیل… او را لعنت می‌کند». به نظر می‎رسد لعن شدید در روایت قرینه بر حرمت باشد.
    علی بن جعفر در کتابش از برادرش نقل کرده که گفت: «سؤال کردم که آیا زن می‌تواند بدون اذن همسرش از منزل خارج شود؟ فرمودند: نه».
    روایتی هم در منابع عامه آمده است: عبدالله بن عمر می‌گوید: دیدم زنی که رفت به‌سوی پیامبر و گفت: یا رسول‌الله (ص) حق زوج بر زوجه چیست؟ فرمودند: حق زوج بر او این است که از خانه‌اش خارج نشود مگر با اذن او پس اگر بدون اذن خارج شد خداوند و فرشتگان رحمت و عذاب تا زمانی‎که به خانه بازگردد او را لعنت می‌کنند.
    از این روایات می‌توان استنباط نمود که زوجه باید در منزلی که زوج زندگی می‌کند، سکونت داشته باشد و حق ندارد بدون اذن او از منزل خارج شود به طریق اولی نمی‎تواند بدون اذن او در منزلی مستقل سکونت داشته باشد و اینکه زوجه برای خروج از منزل نیاز به اذن شوهر دارد حاکی از این است که آن‎ها در یک منزل سکونت دارند.
    پ) اجماع:
    اجماع فقهای شیعه، بلکه فقهای اسلام بر حضور زن در منزل شوهر است و آن را از مقدمات تمکین محسوب کرده و استنکاف وی از حضور در خانۀ شوهر بدون اذن او را مصداق نشوز می‌دانستند. البته اجماع از دیدگاه فقهای شیعه تنها در صورت کاشفیت از رأی معصوم (ع) معتبر بوده و خود به‌تنهایی منبع مستقل استنباط احکام محسوب نمی‌شود؛ بنابراین با توجّه به اینکه امامان معصوم (ع) نیز در روایات اشاره کرده‌اند -که زوجه حق ندارد بدون اذن زوج از منزل خارج شود- می‌توان گفت اجماع در این خصوص معتبر خواهد بود.
    ت) سیرۀ مسلمین:
    سیرۀ مسلمین در طول تاریخ اسلام نشان می‌دهد که زن همیشه در منزل شوهر سکونت می‌کرده و هیچ‌گاه از انتقال از منزل پدری یا منزل متعلق به خود به منزل شوهر خودداری نمی‌کرده است. حتی قبل از اسلام نیز زن و مرد در یکجا و با یکدیگر زندگی می‌کردند، در واقع یکی از اهداف نکاح تشکیل زندگی مشترک است که در آن زوجین در یک منزل سکونت دارند و کمتر موردی است که آن‌ها جدا از یکدیگر سکونت داشته باشند.
    مطلب مشابه :  مقاله یادگیری سازمانی و مهارت پرسشگری

  • بند دوم: مبانی قانونی
    در قانون ایران موادی که به مسکن و سکونت مشترک اشاره دارد به شرح ذیل است؛
    الف) ماده 1005 قانون مدنی:
    این ماده مقرر می‎دارد: «اقامتگاه زن شوهردار همان اقامتگاه شوهر است؛ مع‌ذلک زنی که شوهر او اقامتگاه معلومی ندارد؛ هم‎چنین زنی که با رضایت شوهر خود و یا با اجازه محکمه مسکن علیحده اختیار کرده می‌تواند اقامتگاه شخصی علیحده نیز داشته باشد». در این ماده صراحتاً اقامتگاه زوجه را همان اقامتگاه زوج می‏داند؛ و بیانگر این است که محل اقامت آن‎ها مشترک است.
    ب) ماده 1103 قانون مدنی:
    این ماده مقرر می‎دارد: «زن و شوهر مکلّف به حسن معاشرت با یکدیگرند». در این ماده هرچند صراحتاً لفظ سکونت مشترک بکار برده نشده است اما ازآنجایی‌که سکونت مشترک یکی از لوازم حسن معاشرت محسوب می‎شود؛ عمل به آن نیز لازم است.
    پ) ماده 1107 قانون مدنی:
    این ماده مقرر می‎دارد: «نفقه عبارت است از همۀ نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل، هزینه‌های درمانی، بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به‌واسطۀ نقصان یا مرض». در این دو ماده هرچند به‌صراحت صحبت از سکونت مشترک نیست اما عرفاً مرد همسرش را در همان منزلی سکونت می‌دهد که خود نیز در آنجا سکونت دارد و کمتر موردی پیش می‌آید که جدا از یکدیگر زندگی کنند. در حقیقت مواد قانونی مکمل یکدیگرند و با نظر به ماده 1115 ق.م مشخص می‌شود که زوجین مکلّف به سکونت مشترک با یکدیگرند.
    ت) ماده 1114 قانون مدنی:
    این ماده مقرر می‎دارد: «زن باید در منزلی که شوهرش تعیین می‌کند سکنی نماید مگر اینکه اختیار تعیین منزل به زن داده شده باشد». زوجه باید در منزلی که شوهر تعیین می‌کند زندگی کند، هرچند در این ماده اشاره نشده که این منزل لزوماً همان منزلی است که زوج در آن سکونت دارد اما با در نظر گرفتن مادۀ بعد متوجّه خواهیم شد که این منزل، همان منزلی است که زوج در آن سکونت دارد.
    ث) ماده 1115 قانون مدنی:
    این نوشته در آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.