پایان نامه با کلید واژگان نقدشوندگی، بورس اوراق بهادار، ماشین بردار پشتیبان، بورس اوراق بهادار تهران

ه است.
3-6-1ماشین بردار پشتیبان برای رویکرد مبتنی بر DEA
در رویکرد مبتنی بر DEA سه متغیر خروجی یا سه نوع دستهبندی وجود دارد که هر کدام از آنها به دو کلاس 1 و 1- تقسیم شدهاند. ابتدا مدل SVM خطی برای دسته اول اجرا شده است، پس از آموزش ماشین ذیل هر یک از کلاسها ماشین را بر اساس دسته دوم آموزش داده میشود، و مجددا ذیل هر یک از کلاسهای مرحله قبل ماشین را بر اساس دسته سوم آموزش داده میشود. برای فهم بهتر موضوع شکل 3-2 را ارائه شده است.

شکل3-2 مدل مفهومی ماشین بردار پشتیبان سلسله مراتبی

پس از هر مرحله آموزش دادههایی را که باید ماشین بردار پشتیبان دسته آنان را مشخص کند نیز به آن داه شده و پس از مشخص شدن دسته، فاصله اقلیدسی آن داده را با ابر صفحه اندازه گرفته و بر اساس آن امتیاز هر سهم محاسبه میشود. امتیاز هر سهم برابر با جمع فواصل اقلیدسی با هر ابرصفحه مربوط به هر دسته است.
3-6-2 ماشین بردار پشتیبان مبتنی بر رویکرد CAPM
برای دسته بندی دادههای دستهبندی شده بر مبنای این رویکرد، دقیقا روش پیشنهادی یکسانی میباشد. در این حالت نیز از ماشین بردار پشتیبان خطی سلسله مراتبی استفاده شده است و فاصله اقلیدسی با ابرصفحه جداکننده معیار رتبهبندی است. در واقع فرق این بخش با بخش قبلی در دو مورد است، اول در محتوای دسته بندی است و دوم اینکه به جای درخت سه سطحی یک درخت دوسطحی داریم. بقیه موارد در جهت اجرای ماشین بردار پشتیبان یکسان است.
توضیح بیشتر اینکه ابتدا بر اساس بازده انتظاری به دو دسته دستهبندی میشوند و پس از آن بر اساس نقدشوندگی هر یک از دستههای مرحله قبل را به دو دسته تقسیم شدهاند.

3-7 تشکیل پرتفو

پس از رتبهبندی سهامها سبد سرمایه تشکیل میشود. جهت تشکیل سبد سرمایه دو رویکرد وجود دارد. یکی تشکیل سبد سرمایه از میان دسته کاراها( بهترینها) یعنی سهامی که ماشین برای آنان همه دستهها را خوب پیشبینی کرده است. و دیگری تشکیل سبد سرمایه از بین 25% رتبه برتر سهامها. که با توجه به دو رویکرد دستهبندی چهار نوع سبد سرمایه به ترتیب زیر تشکیل میشود:
تشکیل پرتفو از دسته کاراهای مبتنی بر رویکردDEA یا رویکرد سه دستهای
تشکیل پرتفو از دسته بهترینهای مبتنی بر رویکرد CAPM یا رویکرد دو دستهای
تشکیل پرتفو از 25% رتبه برتر مبتنی بر رویکرد DEA
تشکیل پرتفو از 25% رتبه برترمبتنی بر رویکرد CAPM

3-8 اعتبار سنجی مدل

جهت اعتبارسنجی مدل از دو معیار استفاده شده است. اولین معیار میانگین بازده بازار طی سال مورد نظر بوده است. این معیار در تحقیقات صورت گرفته برای تشکیل پرتفو به عنوان محک مناسب بیان شده است. که از جمله آن میتوان به مقاله فن و پالانیسوامی(2001) اشاره نمود که بازده پرتفوی تشکیل شده را با شاخص بورس اوراق بهادار استرالیا مقایسه نمودند. دومین معیار نیز تشکیل پرتفویی از میان همه سهامها بدون درنظرگیری دستهبندی می باشد. قابل توجه است که برای تشکیل این پرتفو از سه معیار به عنوان تابع هدف استفاده شد ه است. معیار حداکثر نمودن بازده، مینیمم نمودن ریسک و حداکثر نمودن نقدشوندگی به ترتیب تابع هدف ها برای تشکیل پرتفو بر مبنای مدل مارکویتز است. و در نهایت عملکرد پرتفو های بدست آمده از روش ارائه شده را با عملکرد پرتفو اعتبارسنجی با استفاده از نسبت ترینر بدست آمده از هر کدام از پرتفوها مقایسه شدهاند.

3-9 جمع بندی

در این فصل شرح تفصیلی از کارهای انجام شده در طی فرایند تحقیق و مدل ارائه شده بیان گردید. با توجه به اینکه جنبهی کاربردی این تحقیق که در بورس اوراق بهادار تهران پیادهسازی شده است حائز اهمیت است، لذا کلیت کار بیان شده بر این بوده است که برای رتبهبندی سهام در بازار سرمایه این مراحل پیشنهاد می گردد. شاید در برخی از بازارها به دلیل وجود پایگاه داده مناسب زمان و مراحل لازم جهت جمعآوری و آمادهسازی کاهش یابد. و ممکن است در برخی از موارد نیاز به تکنیکهای تو در توی خوشهبندی-دستهبندی باشد. در ادامه به بیان نتایج بدست آمده از اجرای این مدل در بورس اوراق بهادار تهران پرداخته شده است.

فصل چهارم: پیاده سازی مدل در بورس اوراق بهادار تهران، نتایج و عملکرد

4-1 مقدمه
در این فصل ابتدا توضیح مختصری روی دادههای جمع آوری شده از بورس اوراق بهادار تهران ارائه شده است و در هر مرحله نتایج اجرایی از مدل توضیح داه شده در بخش قبل را روی این دادهها بیان شده است. در این بخش پرتفو تشکیل شده از دادههای استفاده شده از بورس را با دو معیار میانگین بازده بازار و پرتفو تشکیل شده بدون درنظرگیری رتبه سهام مقایسه شده است. در پایان پرتفو انتخابی برای سال 1393 بر اساس بالاترین عملکرد معیار ترینر ارائه شده است.

4-2 دادههای مورد استفاده

برای جمعآوری اطلاعات مربوط به سهامها از نرمافزار رهآورد نوین شرق استفاده شده است. در این تحقیق از اطلاعات سهامهایی استفاده شدهاند که دو شرط زیر را داشته باشند:
تاریخ اولین قیمت آنان در بورس ماقبل سال1388 باشد.
نماد معاملاتی آنها تا پایان شهریورماه 1392 از روی تابلو حذف نشده باشد.
با این شرایط تعداد 293 سهم که در قالب 35 صنعت قرار گرفتند انتخاب شده و اطلاعات پنج ساله مربوط به آنان از سال1387( اولین سال ورود اگر در 1388 وارد شده باشند.) تا سال 1391 با استفاده از نرم افزار ره آورد نوین شرق جمع آوری گردیده شد.
همچنین از میان مجموع 102 نسبت مالی استفا
د
ه شده در تحقیقات بررسی شده تعداد 67 نسبت انتخاب گردید. بقیه نسبتها به دو علت حذف شدهاند. اول اینکه امکان به کارگیری آن به علت نحوه گزارش دهی در استاندارد صورتهای مالی ایران نبوده است. و دوم آنکه معادل همسان این نسبتها در بین نسبتهای باقیمانده وجود داشته است.
برای محاسبه بازده و ریسک و رتبه نقدشوندگی با استفاده از نرمافزار Tse-Client 1قیمتهای تعدیل شده به انضمام حجم و ارزش معاملات و تعداد دفعات معامله برای هر یک از 293 سهم گرفته شده است. جهت جمع آوری اطلاعات مربوط به تعداد روز معامله شده و تعداد خریداران از نرمافزار رهآورد نوین شرق استفاده گردیده است. همچنین جهت محاسبه ریسک میزان تغییرات بازده از سال 1380 تا پایان سال مورد نظر به صورت ماهانه، از واریانس استفاده شده است.

4-3 آمادهسازی دادهها

پس از تشکیل پایگاه داده ابتدا سهامی که در سال مورد نظر نمادش بسته بوده است یا معاملهای روی آن صورت نگرفته است حذف گردید. همچنین سهامی که بیش از 50% از مشخصههای آن مفقوده هستند حذف شدند که با این فروض تعداد 27 سهم در سال 1387، 22 سهم در سال 1388، 15سهم در سال 1389، 15 سهم در سال 1390 و 6 سهم در سال 1391 حذف شدند.( همچنین در سال 1392 از میان سهامهای مورد بررسی تعداد یک سهم به دلیل بسته بودن نماد معاملاتی حذف گردید.)
برای کاهش ستونی یا کاهش مشخصه و بعد مساله تنها مبنا، حذف ستونهایی بود که بیش از 33% داده مفقوده دارند که با این فرض تنها یک مشخصه حذف گردید و در نهایت مجموع 66 صفت باقی ماند.

4-4 دسته بندی دادهها

4-4-1 دسته بندی دادهها بر مبنای رویکرد DEA
پس از مطالعه کارهای انجام گرفته برای محاسبهی کارایی شرکتهای بورس اوراق بهادار تهران جدولی را تهیه شد که در آن مقالات هر یک از نسبتها را با توجه به ماهیتشان تحت عنوان وروردی و خروجی آورده بودند. نتایج این بررسی در جدول4-1 نشان داده شده است.
از میان این نسبت ها، نسبتهایی که بیشتر استفاده شدند و نیز در مجموعه پایگاه داده، داده مفقوده نداشتند را با توجه به ماهیت نسبتها، تحت عنوان ورودی یا خروجی با هر یک از سه معیار گفته شده وارد مدل BCC ورودی محورشدند. نهایتا این مدل را برای هر یک از سه ردیف ذیل را برای هریک از سالهای 1387 تا 1391 اجرا شده و کارایی شرکت ها را در هر سال برای هر یک از این ردیفها که منجر به برچسب دادهها میشوند محاسبه میشوند.

جدول4- 1 انواع ورودی و خروجی های استفاده شده در ادبیات موضوع
متغیرهای ورودی
متغیرهای خروجی
نسبت قیمت به سود (درآمد) هر سهم، نسبت قیمت به فروش هر سهم، نسبت قیمت به ارزش دفتری هر سهم، شاخص بتا، شاخص سیگما، هزینه های جاری، هزینه های مالی، هزینه های عملیاتی، نسبت هزینه، سرمایه ی اولیه، سرمایه ثبت شده، رتبه نقد شوندگی، دارایی های ثابت، دارایی های جاری، بهای تمام شده کالای فروش رفته، مجموع دارایی ها ، تعداد نیروی انسانی، نسبت بدهی به ارزش ویژه (نسبت کل بدهی ها به حقوق صاحبان سهام)، گردش موجودی ها، بهای تمام شده فروش،گردش دارایی ها، گردش دارایی ثابت، متوسط حقوق صاحبان سهام، متوسط دارایی، هزینه فروش،‌ نیروی کار، معکوس نسبت جاری، معکوس نسبت آنی، نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام، نسبت دارایی به حقوق صاحبان سهام، نسبت بدهی به دارایی، نسبت جاری، نسبت آنی، دوره وصول مطالبات
سود (درآمد) هر سهم، نرخ بازده با بازه های زمانی متفاوت
( از 4 ماهه تا 10 ساله)، فروش، رشد فروش، حاشیه فروش خالص، درصد بازده فروش، ارزش افزوده بازار، عرضه و تقاضای سهام، سود عملیاتی، جریان نقدی عملیاتی، سهم بازار شرکت در صنعت، بازده سرمایه، بازده دارایی ها، نسبت حاشیه سود، درصد سود عملیاتی به درآمد، درصد سود ناویژه به درآمد، درصد توزیع سود، سود خالص، سود عملیاتی، حاشیه سود عملیاتی، حاشیه سود خالص، سود هر سهم به قیمت سهم، ارزش دفتری هر سهم به قیمت هر سهم، نسبت توبین، درصد سود به درآمد، نسبت پرداخت سود سهام، نرخ رشد درآمد خالص، نرخ رشد فروش، نرخ رشد سود هر سهم، ضریب نقد شوندگی

ردیف1: کارایی بر حسب بازده ورودی= بتا، نسبت بدهی به ارزش ویژه، نسبت جاری، مجموع گردش داراییها
خروجی= میانگین بازده ماهانه در یکسال
ردیف2: کارایی بر حسب ریسک ورودی= واریانس ماهانه تغییرات تا سال مورد نظر( ریسک هرسال)
خروجی= خالصEPS، سودخالص به فروش، بازده داراییها، سودقبل از کسرمالیات به بدهی جاری
ردیف3: کارایی برحسب نقدشوندگی ورودی= بتا، نسبت بدهی به ارزش ویژه، نسبت جاری، مجموع گردش داراییها خروجی= مقدار رتبه نقدشوندگی
پس از اجرای کد DEA در نرمافزار متلب R2010-a شرکتهایی که میزان کارایی آنان برای هرکدام از ردیفهای بالا 1 شد به آنها برچسب 1 و به شرکتها ناکارا برچسب1- تخصیص داده شد.
در نهایت خروجی این مرحله ایجاد 8 گروه داده با برچسبهای (1،1،1)، (1،1،1-)، (1،1-،1)، (1-،1،1)، (1،1-،1-)، (1-،1+،1)، (1-،1،1-) و (1-،1-،1-) میشود. که به ترتیب به اولین گروه پیشوند کاراترینها و به آخرین گروه پیشوند ناکاراترینها داده شده است.
4-4-2 دستهبندی بر مبنای مدل CAPM
برای دستهبندی سهامها بر اساس این رویکرد ابتدا با مراجعه به سایت بانک مرکزی میزان سود سپرده سرمایهگذاری در طی سالها 1387 تا 1391 بدست آمد که به شرح جدول 4-2 میباشد:

جدول4- 2 نرخ سود سپرده گذاری یکساله
سال
میزان سود سپرده یکساله(Rf)
1387
17%
1388
15.5%
1389
15%
1390
17%
1391
20%

با استفاده از رابطه3-2 بیان شده در فصل سوم سهام ها را بر اساس آنکه مقدار بازده بدست آمده در سال موردنظر بالاتر یا پایین تر از این بازده انتظاری باشد به ترتیب برچسب 1 و 1- داده شده است. همچنین برای دستهبندی بر اساس نقدشوندگی سهام ها را بر اساس اینکه مقدار رتبه نقدشوندگیشان بالاتر یا پایین تر از میانگین این مقدار باشد به دو دسته 1 و 1- تقسیم شدند.
خروجی این رویکرد نیز ایجاد 4 گروه داده با برچسبهای (1،1)،(1،1-)،(1-،1) و (1-،1-) که به ترتیب به اولین گروه پیشوند برترینها و به آخرین گروه پیشوند بدترینها داده شده است.

4-5 خوشهبندی دادهها و حذف دادههای زائد

پس از دستهبندی سهامها برای حذف دادههای زائد از الگوریتم خوشهبندی K-means استفاده گردید. ابتدا گروهها را در هر دو رویکرد بررسی شدند. در رویکرد اول دو گروه بدترینها و (1-،1،1-) که به ترتیب دارای 751 و 337 سهم بودند جهت خوشه بندی انتخاب شدند. بقیه گروهها بطور متوازن حجم کمی از دادهها را شامل میشدند که هزینه خوشهبندی نسبت به سود آن را بالا میبرد. ولی با توجه به توزیع به نسبت متقارن دادهها در رویکرد دوم الگوریتم خوشه بندی برای هر 4 دسته این رویکرد اجرا شد. برای حل مدل K-means از نرمافزار دادهکاوی Rapidminer5 استفاده شده است.
4-5-1 خوشهبندی دادههای مبتنی بر رویکرد DEA
همانطور که در قسمت قبل بیان شد خروجی دستهبندی بر اساس این رویکرد 8 دسته به ترتیب جدول 4-3 بوده است که در آن به تفکیک تعداد دادههای هر دسته را از میان دادههای 5 ساله برچسب خورده نشان داده شده است.

جدول4- 3 تعداد داده هر دسته در رویکرد DEA
نوع دسته
تعداد داده
برچسب بازده
برچسب ریسک
برچسب نقدشوندگی

1
1
1
36
1
1
1-
16
1
1-
1
138
1
1-
1-
45
1-
1
1
17
1-
1-
1
40
1-
1
1-
337
1-
1-
1-
751

از میان 8 دسته بالا 2 دسته آخر به دلیل اینکه حجم بالایی از دادهها را در برمیگیرند را جهت خوشهبندی انتخاب شدند. نتایج خوشهبندی برای دسته(1-،1،1-) به صورت زیر است:

جدول4- 4 تعداد داده خوشههای دسته(1-،1،1-)
نام خوشه
تعداد داده
خوشه 0
4
خوشه 1
4
خوشه2
8
خوشه3
321
همچنین نتایج خوشهبندی دسته(1-،1-،1-) در جدول 4-5 آمده است.

جدول4- 5 تعداد داده خوشههای دسته(1-،1-،1-)
نام خوشه
تعداد داده
خوشه 2
742
خوشه 1
9

همانطور که مشاهده میشود به دلیل حجم بالای خوشه 3 در دسته (1-،1،1-) و خوشه 0 در دسته (1-،1-،1-) در این دو دسته به ترتیب کمترین فاصله را از میانگین دسته خود دارند. پس بقیه خوشهها در هر دو دسته حذف شده و این دو خوشه در مجموعه داده حفظ شدند.
4-5-2 خوشهبندی دادههای مبتنی بر رویکرد CAPM
پس از دستهبندی دادهها مبتنی بر بازده انتظاری، با مشاهده دستهها دیده میشود که دادهها به صورت تقریبا متوازنی در دستههای خروجی جای گرفتهاند.جدول4-6 برا ی نشان دادن این موضوع آورده شده است.
جدول4- 6 تعدا دادههای دستههای مبتنی بر رویکردCAPM
نوع دسته
تعداد داده
برچسب بازده انتظاری
برچسب نقدشوندگی

1
1
314
1
1-
287
1-
1
401
1-
1-
380

با توجه به اینکه تعداد دادهها به صورت متوازن در هر دسته جای گرفته است، لذا هر 4 دسته دارای حجم زیادی از دادهها میباشند. در نتیجه از