حاکمیّت ایران بر مرزهای دریایی جنوب تداوم یافت و امپراتوری هخامنشی به وسیع‏ترین واحد متمرکز سیاسی و اداری جهان تبدیل شد. کمبوجیه با سرمایه‏گذاری فراوان و با استفاده از تجربه‏های اقوام فینیقی نیروی دریایی قدرتمندی تشکیل داد و بر بخش‏های عمده‏ای از دریاهای مهم جهان تسلّط یافت.241 هدف اصلی دولت ایران از تأسیس نیروی دریایی قدرتمند، افزایش نقش‏آفرینی در مناطق فراساحلی و استفاده از عناصر بومی ایرانی به جای ملوانان خارجی (عرب، فینیقی، یونانی) و افزایش میزان اثرگذاری دولت مرکزی بر آن مناطق بود. همان‏طور که پیش‏تر ذکر شد تشکیل نیروی دریایی، تاکتیک بسیار مهمّی از طرف کمبوجیه بود. پیروزی در نبرد پلوزیوم در کرانه‏ی دریای مدیترانه‏ی مصر در سال 526 ق.م با استفاده از ناوگان دریایی و فنون رزمی نمونه‏ای از دستاوردهای این سیاست بود.242
3-2-2-3 سیاست‏های کمبوجیه در مصر و سیاست او در قبال کاهنان مصری
کمبوجیه در مصر همان سیاست تساهل و مدارای پدر کوروش را پیش گرفت و با مردم و حتّی فرعون مصر (پسامتیخ فرزند آمازیس) مدارا کرد. وی طبق سنّت کشور مصر تاجگذاری کرد و عنوان “پادشاه مصر، پادشاه کشورها” را برای خویش انتخاب کرد243؛ مراسم مصریان را محترم شمرد، به معابد مصر حرمت قائل شد و نسبت به خدایان آن اظهار فروتنی کرد و بر خلاف گزارش برخی از مورّخان مانند هرودوت، نه تنها به جسد مومیایی شده‏ی آمازیس بی‏حرمتی نکرد و گاو مقدّس آپیس (تصویر 3-11) را نکُشت بلکه در پیش گاو مقدّس زانو زد و به طور کلّی در صدد جلب احساسات مصری‏ها و تألیف قلوب آنان برآمد. شهبازی در این زمینه نوشته است: “رفتار کمبوجیه در کالبد مومیایی شده‏ی آمازیس، قصّه‏ای است که برای بدنام کردن او ساخته‏اند.”244 پیر بریان نیز معتقد است کمبوجیه نه تنها آپیس جوان را نکشته است بلکه به مومیایی کردن و تدفین آپیس در چارچوب قواعد و طبق آداب کاملاً شناخته شده مبادرت کرده است.245 دان ناردو نیز نوشته است: “شکّی نیست که داستان‏های رسواگری که هرودوت ده‏ها سال بعد هنگام سفر به مصر درباره‏ی کمبوجیه شنیده است: گزافه‏گویی‏های مصریانی بوده که کشور خود را در وضعی زبون می‏یافته‏اند.”246

تصویر (3-11). بخشی از تابوت گاو آپیسی که در زمان کمبوجیه مُرده بود (آذری، 1351: 136)
کمبوجیه مدّت سه سال به فتوحاتش در مصر ادامه داد و مصر را ضمیمه‏ی امپراتوری بزرگ هخامنشی کرد. در پایان سفر جنگی سه ساله‏اش، برخی شکست‏ها و ناکامی‏های وی بر روح و روانش اثر گذاشت و بر خلاف رفتار مهربانانه‏ی قبل، متوسّل به خشونت شد و عدّه‏ای را مورد خشم و غضب خود قرار داد. همین رفتار کمبوجیه را عدّه‏ای پر و بال دادند و اتّهامات مبالغه‏آمیزِ ناروایِ بسیار به او بستند، حال آن که این اتّهامات از سوی کاهنان مصر مطرح شده‏اند که با ورود کمبوجیه به مصر درآمد و عواید اوقافی آنان کاهش و مقامشان تنزّل یافته بود. لاجرم در سال‏های بعد برای بدنام کردن کمبوجیه این اتّهامات را به وی نسبت دادند. برخی از تاریخ‌نگاران یونانی ادعا می‌کنند که کمبوجیه پس از فتح مصر، مقبره‏ی آماسیس را ویران کرد و جسد مومیایی وی را سوزاند. این در حالی‌ست که تاکنون هیچ گونه گزارش و مدرکی از منابع مصری، مبنی بر تعرّض و تخریب معابد مصر توسّط کمبوجیه به دست نیامده است.247 امّا در گروهی از الواح سلطنتی، نام آماسیس عمداً از سندها پاک شده است و اگر به درستی روایت‌های نویسندگان یونانی تکیه کنیم، احتمالاً این حذف القاب در دوره‏ی پادشاهی کمبوجیه بوده ‌است.248
فرعون آماسیس به معابد امتیازهای فراوانی اعطا کرده بود امّا کمبوجیه با اقدامات اقتصادی، به مقابله با این کاهنان برخاست و این امتیازها را کاهش داد. او در ابتدا فقط ? معبد را مستثنی کرد. در پاپیروسی که در کتابخانه‏ی ملّی فرانسه وجود دارد، برخی از این تصمیمات ذکر شده‌اند: “از چارپایان کوچکی که وقف معابد خدایان بوده است، بعد از این فقط نیمی داده شود.” در مورد پرندگان اهدایی دولت نیز آمده‌ است: “دیگر به آن‌ها ندهید! کاهن‌ها باید خودشان غاز پرورش بدهند و آن‌ها را به خدایان‌شان تقدیم کنند.” در این سند به مقدار زیادی غلّه، نان، هیزم، کتان، پاپیروس و… اشاره می‌کند که معابد از آن‌ها محروم شده‌اند. بزرگ‌ترین موردی که حذف می‌شود، نقره است؛ نقره‌ای به وزن ??،??? کیلوگرم.249
متون قانونی و اجرایی مصریان در سال اوّل سلطنت کمبوجیه در مصر نیز تأیید می‌کنند که غلبه‏ی هخامنشیان بر این سرزمین باعث ضربه و خسارت اقتصادی به زندگی مردم مصر نشده ‌است.250 به گفته‏ی ادا برسیانی، این دوراندیشی کمبوجیه که تعهّدات مالی دوران آمازیس را کاهش داد، باید به حق اقدامی اقتصادی دانست نه بی‌حرمتی یا تنفّر از خدایان و عقاید مصریان؛ زیرا او به سه معبد اجازه داد تا مراسم کهن خود را ادامه دهند و پرستش را در معابد دیگر منع نکرد.251 همچنین ممکن است که کمبوجیه در نظر داشته تا با لغو عواید دوران آماسیس، خاطره‏ی او را از بین ببرد که طبیعتاً، این فرمان تنفّر شدیدی را در میان کاهنان مصری نسبت به کمبوجیه برانگیخت.252 به هر روی، با بررسی مدارک و اسناد مختلف می‌توان به این نکته پی برد که کمبوجیه ماهرانه از اعتقادات محلّی استفاده کرد و خود را در قالب یک فرعون مشروع مصری درآورد.253 متون مصری اشعاری دارند مبنی بر اینکه کمبوجیه سیاست سلسله‏ی بیست و ششمین، دودمان پیشین در مصر را کماکان ادامه داد و کوشید
تا مردم مصر را به طرف خود بکشاند.254
3-2-2-4 سیاست‏های کمبوجیه پس از فتح مصر
پس از پیروزی کمبوجیه در برابر مصر و پس از استقرار نظم و آرامش در مصر که باعث دستیابی به نیرو و ثروت فراوان شده بود، وی تصمیم گرفت فتوحات خود را گسترش دهد و به سرزمین‌های ثروت‌مند دیگری همچون لیبی و کارتاژ لشکر بکشد.255 لیبی و برقه به‌ میل خود تسلیم شدند. در پاییز سال ??? پیش از میلاد، کمبوجیه نیروهای خود را در تِب متمرکز کرد. یک نیروی کوچک از پیاده‌نظام سبک‌اسلحه، از این جا به‌طرف غرب حرکت کرد و پس از هفت روز راه‌پیمایی، واحه‏ی خارجه را به تصرّف خود درآورد. وی از تِبس پنجاه هزار تن را به تصرّف واحه‏ی آمون فرستاد امّا سپاه وی پس از عبور از واحه‏ی بزرگ در بیابان گم شد و هرگز خبری از آن نیامد(تصویر 3-12).256 در همین زمان، کمبوجیه با سپاه اصلی، برای گشودن نوبه از تِب روانه‏ی جنوب بود.257 شاهنشاه برای تأمین امنیّت تدارکات پشت جبهه، خود را به کرانه‏ی غربی نیل، میان دوّمین و سوّمین تندآب رساند؛ این محلّ تدارکات تا قرن‌ها بعد هم، هنوز به “بازار کمبوجیه” معروف بود.258

مطلب مشابه :  پایان نامه ارشد رایگان درموردحقوق بشر

تصویر (3-12). نقاشی مربوط به سده‏ی نوزدهم میلادی از لشکر گمشده‏ی کمبوجیه‏ی دوّم (هینتس، 1387: 129)
سرانجام، ایرانیان در جهت مخالف نیل خود را به شهر مقدّس نپته در پای کوه خدایان بَرکَل رساندند و آن را فتح کردند. به این ترتیب، سراسر بخش شمالی سودان امروزی، ساتراپی هخامنشی شد. اشغال الفانتین در نزدیکی تندآب اوّل نیل، تسلّط هخامنشیان بر نوبه را تضمین کرد (تصویر 3-13).259

تصویر (3-13). نقشه‏ی مصر و مکان جنگ‌های کمبوجیه (کوک، 1387: 98)
در پاییز سال ??? پیش از میلاد، خبرهای نگران‌کننده‌ای کمبوجیه را وادار به بازگشت از نوبه به‌سوی مصر کرد. زیرا در همین هنگام رکسانا درگذشت و پسامتیخ به‌دلیل غیبت طولانی شاه و شایعاتی مبنی بر تلفات سپاه ایران، شورش کرد. شاهنشاه برای تعجیل در بازگشت، راهی را که درست از میان کویر بی‌آب نوبه می‌گذشت انتخاب کرد و چون آب و آذوقه‏ی سپاه کافی نبود، پیش از رسیدن به مقصد، دچار قحطی گردید و پس از دادن تلفات زیاد، به تب رسید.260 البتّه برخی این قحطی و تلفات سپاه را در هنگام حرکت به سوی نوبه می‌دانند و معتقدند که سپاه وی نیل را تا کوروسکو طی کرد و سپس از راه بیابان عازم نوبه گردید، امّا هنگامی که آن‌ها یک‌چهارم راه را پیمودند، آب و آذوقه‏ی سپاه تمام شد و آن‌ها پس از دادن تلفات بسیار، ناگزیر به بازگشت شدند.261 به هر حال، کمبوجیه پس از بازگشت به تب، شورش پسامتیخ را به‌گونه‌ای خونین سرکوب کرد و او را به دار آویخت. استرابون می‌نویسد: “هنگامی که در سال ?? میلادی تب را دیدم، بسیاری از معابد این شهر ویران بود، می‌گویند این ویرانی کار کمبوجیه بوده‌است.” امّا والتر هینتس معتقد است داوری دراین‌باره که کمبوجیه واقعاً معابد مصری را ویران کرده‌ است، دشوار است.262 هرودوت و به پیروی از او، دیگر تاریخ‌نگاران کلاسیک، گزارش می‌دهند هنگامی که کمبوجیه با دادن تلفات زیاد و عدم موفّقیّت، از حبشه به مصر بازگشت، از این که مردم ممفیس در جشن و شادی بودند، خشمگین شد. دلیل شادی مردم مصر، یافتن گاو مقدس آپیس تازه‌ای بود. کمبوجیه تصوّر کرد که مصری‌ها از پیروز نشدن او شادی می‌کنند، به همین دلیل دستور داد تا گاو آپیس را نزد او را بیاورند و سپس با خنجر او را زخمی کرد و این گاو چندی بعد بر اثر زخم خنجر کشته شد و روحانیون مصری، آن را مخفیانه دفن کردند.263 بسیاری از پژوهشگران، در مطالعات تازه‌ای که براساس کاوش‌های باستان‌شناسی، از جمله کاوش‌هایی در سراپیوم ممفیس، مدفن گاوهای آپیس انجام شده ‌است، به نتایج تازه‌ای درباره‏ی اتّهامات مورّخان به کمبوجیه دست یافته‌اند و معتقدند تصویری که هرودوت از کمبوجیه ارائه داده کاملاً نادرست است. بر پایه‏ی نوشته‌های رسمی درون مقبره‏ی گاوهای آپیس، مشخّص شده که یک گاو در ششمین سال سلطنت کمبوجیه مُرده بود. این در حالی‌ست که در این زمان، کمبوجیه به نوبه و اتیوپی رفته بود و در مصر نبود.264 گاو بعدی هم در ماه اوت سال ??? پیش از میلاد مُرده و در تابوتی از جنس سنگ گرانیت قرار گرفته و دفن شده است. این واقعه چهار سال پس از مرگ کمبوجیه و در چهارمین سال سلطنت داریوش اوّل روی می‌دهد.265 در کنار مقبره‏ی گاو آپیسی که در دوران کمبوجیه مُرده است، کتیبه‌ای به بلندای ?? سانتیمتر و پهنای ?? سانتیمتر وجود دارد که نشان می‌دهد به‌دستور کمبوجیه مراسم خاکسپاری با تشریفات ویژه‌ای انجام‌شده و تابوت گرانبهایی را نیز برای آپیس هدیه داده است. متن کتیبه چنین است: “در سال ششم، سوّمین ماه از فصل شمسو، روز دهم در دوران پادشاهی شاهنشاه دو مصر بالا و پایین و ازبس، پروردگار بزرگ رع که او را زندگی جاودانی باد. خداوند آپیس با آرامشی تمام به سوی باختر زیبایش [یعنی آرامگاهش] راهنمایی شد. و او را در گورستان و در جایی که فرعون برای او ساخته بود، جای دادند. پس از انجام همه‏ی مراسم که برای مومیایی کردن آن لازم بود، جامه‌ای گرانبها بر او پوشانیدند و همه‏ی آرایش‌ها و گوهرهای گرانبهایش را با وی در آرامگاه جاودانیش جای دادند. این‌ها همه به همان روش انجام شد که فرعون کمبوجیه که جاویدان باد، فرموده بودند.” بر روی سنگ تابوت هم نوشته شده: “مظهر هوروس، پرورگار آفتاب درخشان، شاهنشاه دو مصر بالا و پایین، پسر پروردگار بزرگ رع کمبوجیه که جاودانی باد. این ساختمان بزرگ را از سنگ
خارا برای آرامگاه آپیس ازیریس برپا داشت، و این تابوت از سوی او [یعنی کمبوجیه] که فرعون دو مصر بالا و پایین و پسر پروردگار بزرگ رع است، پیشکش شد. بهره‌مندی از همه‏ی خواسته‌ها، زندگی جاودانی و بخت خوب، تندرستی، و شادی فراوان او را باد که پادشاه دو مصر بالایی و پایینی است.” در سمت چپ کتیبه‏ی مذکور، کمبوجیه دیده می‌شود که در برابر آپیس زانو زده و بالای سرش نام و عنوان‌های “نماد هوروس، پروردگار آفتاب درخشان، فرعون مصر بالا و پایین. پروردگار رع، کمبوجیه خداوندگار مهربان و سرور دو کشور” را نوشته‌اند.266
3-3 ‏اصول کشورداری و سیاست خارجی هخامنشیان در دوران گئومات
وضع مردم ماد در عهد هخامنشیان سخت به بدی گرائید و ایشان بالنتیجه ناراضی شدند. حوادث پس از فتح آسیای صغیر و بابل و مصر – در پایان سلطنت کمبوجیه‏ی دوّم پسر کوروش (522-527 ق.م.) و آغاز سلطنت داریوش اوّل با کودتای درباری گئوماتای مغ (تصویر 3-14) در ماه مارس سال 522 ق.م آغاز شد. در این‏باره چهار روایت از چهار منبع

 
مطلب مشابه :  پایان نامه با واژه های کلیدیتصویر، ...............................................................................................................................................، ..........................................................................................................................................

   برای جستجو در بین هزاران پایان نامه در موضوعات مختلف     

      و دانلود متن کامل آنها با فرمت ورد اینجا کلیک کنید     

 

دیدگاهتان را بنویسید