نظریهایی در مورد استرس شغلی

نظریهای ازدحام

معنی ازدحام به عنوان شکلی از عوامل استرس زا پنج مدل جور واجور ایجاد کرده:

 

2-10-1) مدل اضافه بار

این مدل معنی اضافه بار(دریافت داخل داده ها با سرعتی بیشتر از آن که بشه اونا رو پردازش کرد) رو در مورد ازدحام به کار میگیره. این مدل پیش بینی می کنه که رفت و امد اجتماعی زیاد یا نزدیک بودن بیشتر از اندازه مردم به هم، باعث دوری از تماس اجتماعی از راه اعمالی چون جبران غیرکلامی واسه فاصله گرفتن می شه. مثلا مسافران یه آسانسور شلوغ با سکوت وای میستن و در حالی که دستهایشان رو به کنار بدن خود چسبونده ان، از تماس چشم در چشم دوری می کنن تا به نقطه مورد نظر برسن. ازدحام زیاد که معمولاً در شهرهای بزرگ روی میده، ممکنه باعث عادت کنار کشیدن و فیلتر کردن قرینهای اجتماعی برسه.

 

2-10-2) مدل تداخل

این مدل بر این احتمال تاکید می ورزد که در محیطای دارای جمعیت متراکم، مردمون دیگه مانع رسیدن شخص به هدف یا به کار گیری اون از منابع کم پیدا می شن .تحقیقات تجربی دراین زمینه، کم شدن نمره های دانشجویان رو در اتاقای دو نفره که سه نفر رو در اونا جای دادن، نشون داده.

 

2-10-3 ) مدل کنترل

در مدل کنترل، استرس ، برخاسته از ناتوانی در نفوذ و کنترل روی رویدادهاییه که اون تلاش می کنه کنترل خودرا بر اونا اعمال کنه.

جواب به از دست دادن کنترل شخی ممکنه شامل کنار کشیدن از بقیه، یا دشمنی داشتن بوده، و اگه ادامه یابد به درموندگی یاد گرفته شده منجر شه. برخلاف مدل اضافه بار که پیش بینی می کنه چیجوری مردم با ازدحام کنار میان، مدل کنترل چیزی که رو که پس از شکست در کنار اومدن پیش میاد، پیش بینی می کنه(حسن زاده، 1387).

 

2-10-4 ) مدل تنظیم حریم

این مدل پیش بینی می کنه که فردی که تماس اجتماعی بیشتر از حد رو تجربه می کنه، از بین راهبردهای مختلفی که واسه تنظیم تماس اجتماعی اون هست دست به انتخاب می زنه. مثل کنار کشیدگی فیزیکی، دوری از تماس کلامی، و اعلام مرزبندی قلمرو اگه این کوششای مربوط به «کنترل مرزها» همیشهً با شکست روبه رو شن، شخص ممکنه آخرسر دچار استرس شده و حتی ممکنه در تمیز خود از بقیه دچار اشکال شه.

 

2-10-5 ) تورم

این مدل در مورد «زمینه رفتار» است یعنی، یه جای قابل تشخیص با ویژگیای فیزیکی مشخص، و یه سری از نقشای شناخته شده واسه شرکت کنندگان در اون. ازدحام ممکنه وقتی به وجود بیاد که یه زمینه رفتاری دارای تعداد نفراتی بیشتر از حد لازم واسه اجرای نقش اون باشه.

موقعیتی که «تورم» میگن. ممکنه منجربه احساس از خودبیگانگی در کسائی شه که احساس می کنن نقش اجرا نمی کنن.

 

2-10-6 ) اهمیت زمینه

احساس ازدحام در محیطای اولین (یعنی جاهایی که یه فرد بیشتر وقت خود رو در اونا می ذارن، با مردم طبق فردی تماس داره و در وسعت بزرگی از فعالیتا که از نظر اون مهم ان درگیره بیشتر هستش، مثلاً در محیط زندگی شخصی. استوکلوز عقیده داره که در محیطای اولین ، منابع ازدحام مثل اضافه بار، شکست خورده کننده بودن و تورم، «امنیت روان شناختی» فرد رو مورد تهدید قرار میدن.در محیطای ثانوی، برعکس، رویا رویی با بقیه تقریباً موقتی نامعلوم و بدون پیامده. مراکز خرید، پیاده روها، راهروها در مدرسه و آسانسورها مثالایی از نمونه اخیرند. ازدحام در اینجور محیطایی ممکنه کمتر تهدید کننده باشه چون مردم معمولاً می تونن هر وقت بخوان اون جاها رو ترک کنن.

مطلب مشابه :  علائم کمبود اعتماد به نفس چیه؟ 

 

2-10-7 ) اهمیت ادراکا

بعضی از نظریه پردازان بر این عقیده هستن که ازدحام بستگی به چگونگی درک ما از یه موقعیت داره.

پاترسون عقیده داره که ازدحام وقتی می تونه روی بده که مردم انگیختگی به وجود اومده توسط نزدیکی بسیار نزدیک با بقیه رو تجربه می کنن، اما تنها وقتی که اونا عکس العمل خود رو به عنوان پاسخی منفی به مردمون دیگه تلقی کنن. دیگه محققان این گفته رو تایید کرده و میگن که اسناد انگیختگی به چیزی علاوه بر آدمای داخل یه اتاق می تونه تجربه ازدحام رو کم کنه.

 

2-10-8 )مدل احساس محور استرس حرفه ای

فرض می کنه آدمایی که احساس استرس زا می کنن وقتی که در برابر یه اتفاق درمحیطای خاص قرار بگیرن ممکنه سویهای شغلی رو تجربه کنن.

 

2-10-9 ) نظریه احساس کانن ـ باره

این نظریه میگه وضعیتی که یه شخص دچار استرسای فیزیولوژیکی شده مثلا، حمله قلبی، ممکنه با استرس روانی مثلا، مریضی روانی همزمان باشه.

 

2-10-10 ) نظریه تحریک شناختی اریکسونو یورسین

از تنوعای استرس که احساس ناامیدی، ناتوانی و نبود توانایی در کنار اومدن با موقعیتای استرس زای یه فرد برانگیزد می تونه سلامت احساس رو کم کنه. که به طور بالقوه می تونه منجربه احساس ناامیدی، محرومیت و یا نارضایتی شه. مثلا: اگه فرد احساس کنه در کنار اومدن با شرایط استرس زاناتوانه منجربه احساس نارضایتی از شغلش می شه.

 

2-10-11 ) نظریه خودکار اومدی بندورا

میگه که اگه یه فرد دارای خودکار اومدی بالایی (یعنی باور به توانایی اش در اجرای یه راه حل) باشه این افکار منفی شناختی اش دلیل نمیشه. به کار گیری این تئوری تو یه مدل استرس حرفه ای نشون میده که اگه یه فرد دارای خودکارایی بالا یعنی باور به مدیریت احساساتش باشه به طور موثر عوامل استرس زای شغلش رو کم می کنه و سلامت احساس اش رو زیاد می کنه وسطح استرس روانی رو پایین میاره.

 

2-11 ) استرس و شغل

تقریباً همه مردم، زمانی به استرسی که با شغل اونا ربط داره، دچار می شن. بیشتر این استرسا جزیی و کوتاه مدته و تاثیر کمی بر فرد داره. اما واسه خیلی از مردم، استرس شدید و طولانی مدته.وظایف محوله ممکنه موجب ایجاد استرس شن. اول این که، امکان داره حجم کار خیلی زیاد باشه. بعضی افراد خود رو مجبور به انجام دادن کارای سخت و دراز مدت می بینن، به دلیل اینکه یا به پول اون نیاز دارن یا اینکه تصور می کنن رئیس شون از اونا راضی نخواد بود. یافته های پژوهشها نشون داده که حجم زیاد کار با تعداد حوادث و مشکلات بهداشتی ربط داره. دوم این که، بعضی از کارا بیشتر از فعالیتای دیگه استرس زا هستن. مثلا، کارای تکراری که از تواناییای کارگر در اونا به کار گیری نمی شن، موجب استرس می شن.

پول-نام-تصویر

موضوع دیگری که امکان داره استرس زا باشه، ارزشیابی کار کارمنده، فرایندی که هم واسه رئیس و هم کارمند مشکله.

کارایی که با جون مردم سروکار دارن هم استرس زا هستن. مثلاً حجم کار کارکنان پزشکی بسیار زیاده و اونا بیشتر با شرایط حساس مرگ و زندگی سروکار دارن.

کوچیکترین اشتباهی ممکنه نتیجه های جبران ناپذیری داشته باشه. در بخش مراقبتای ویژه بیمارستان، خیلی از موقعیتای لازم پیش میاد که لازمه تصمیمای آنی گرفته و بی درنگ و دقیقاً اجرا شه. این جور شرایط و نظایر اونا در حرفه پزشکی، تاثیر خود رو می ذارن و بیشتر موجب فرسایش روانی شاغلان این حرفها می شن(مسلش ،1982).

مطلب مشابه :  علائم نقرس، عوامل ایجاد، تشخیص و روش های علاج اون "

 

جنبه های دیگری از شغل هم ممکنه موجب افزایش استرس کارمندان و کارگران شن. مثلا، استرس می تونه در نتیجه موارد زیر ایجاد شه:

 

2-11-1)محیط فیزیکی

سروصدا، حرارات، رطوبت و روشنایی شدید می تونه موجب افزایش استرس شه.

 

2-11-2 )کنترل نداشتن بر قسمتایی از کار

کنترل کم بر مراحل یا سرعت کار، موجب ایجاد استرس می شه.

 

2-11-3 ) روابط میان فردی ضعیف

در صورتی که رئیس یا همکاران، تندخو، از خود راضی ، بی خیال نسبت به موضوع یا سخت گیر باشن، استرس شغلی هم یاد هستش.

 

2-11-4) پیشرفت و تایید کم

در صورتی که کارمندان مورد تایید رئیس قرار نگیرند یا به افزایش رتبه کاری که تصور می کردن لیاقتش رو دارن، دست نیابند، احساس استرس می کنن(حسن زاده، 1387).

 

2-11-5 ) از دست دادن شغل

آدمایی که شغل خود رو در خطر می بینن یا اون رو از دست میدن، دچار استرس می شن. کارگرانی که احساس می کنن امکان داره اخراج شن یا جزء کارگران مازاد بر نیاز قرار گیرند احساس امنیت شغلی نمی کنن و این،به ویژه اگه امید چندانی به پیدا کردن کاری دیگه نداشته باشن، موجب ایجاد استرس می شه .بیکاری (قادر به پیدا کردن کار نبودن) و بازنشستگی دلایل کلی شاغل نبودنه.

پژوهشا نشون داده که بیکاری با نشونه های فیزیولوژیکی و روانی استرس،مثل از دست دادن عزت نفس و افزایش فشارخون، رابطه داره.

 

2-11-6) اختلاف

اختلاف یکی از منابع کلی استرسه. کشمکشایی که اختلاف ایجاد می کنن، معمولاً سه دسته ان.

 

2-11-7) خوب/خوب

تعارضایی که در نتیجه وجود دو موقعیت ناهمساز،اما خوب ساخته میشه.

مثلا آدمایی که واسه بهبود سلامتشون تلاش می کنن وزن خود رو کم کنن، وقتی که غذاهای خوشمزه ولی چاق کننده رو می بینن، بیشتر دچار کشمکشی داخلی می شن.

با اینکه افراد معمولاً این نوع از تعارضا رو به نسبت راحت حل می کنن، هر چی تصمیم گیری به نظرشون مهم تر بیایدبه استرس بیشتری دچار می شن.

 

2-11-8 ) بد/بد

درگیری­هایی که در نتیجه انتخاب میان دو موقعیت بد ایجاد می­شن. وقتی که تاخیر یا فرار امکان نداشته­باشه، مردم بیشتر میان دو انتخاب دودل می­مثل و نظرشون رو پیوسته عوض می­کنن و بعضی­اوقات از بقیه می­خواهند به جای ایشون تصمیم بگیرن. موقعیت­های بد/ بد واسه بیشتر مردم پراسترسه و به سختی حل می شه.

 

2-11-9 ) خوب/بد

زمانی پیش میاد که ویژگیای هم خوب و هم بد رو تو یه هدف یا موقعیت ببینیم. این نوع از اختلاف ممکنه استرس زا باشه و به سختی حل شه (سارافینو،1384).

 

2-11-10) خوب، بد و چندگانه

فرد با چندین هدف دارای جاذبه­های مثبت وضعی سروکار داره. میشه گفت که پیچیده ترین نوع تعارضه. نمونه این اختلاف ممکنه در شب امتحان به وجود بیاد و اون وقتیه که می خواین از دو کار مطالعه کردن و میهمانی رفتن یکی رو انتخاب کنین. هر انتخاب جنبه ای مثبت و منفی خاص خود رو داره. مطالعه کردن خستگی میاره اما نگرانی از مردود شدن رو کم می کنه و مهمانی رفتن خوشاینده اما احتمال داره که نمره امتحان پایین بیاد.

 

[1] -Eriksen

[2] -Ursin