ناسخ و منسوخ و زمان پیامبر

دانلود پایان نامه

علامه حلی در شرح حال راوی تفسیر منسوب به امام حسن عسکری[محمدبن قاسم استرآبادی]از وی با عنوان ضعیف وکذاب یادمی کند. و به ساختگی بودن این تفسیرکه توسط سهل بن احمد دیباجی صورت گرفته است اشاره واحادیث آن را از منکرات می شمارد.(علامه حلی،1417 ق،ص 404-405)

  • علامه شعرانی در ادامه، به تفسیری طولانی که روایت آن را از منکرات میداند. درباره قیام مختار اشاره میکند و سپس دلایل ضعف آن را بیان میکند:«اکنون گوییم سهل دیباجی که واضع این تفسیر است، از تاریخ بیخبر بود. و در وضع خبر ملاحظه تاریخ نکرد. و آنها هم که این تفسیر را میپسندند از تاریخ بیخبرند. و سهل در وضع این تفسیر با عقل مردم بازی کرده است. انسان چگونه ممکن است این کتاب مفتضح را نسبت به امام معصوم دهد؟ غیر از این، مطالب برخلاف اصول مذهب و وقائع مسلمه تاریخ در آن هست مثل جواز تقلید در اصول دین.»( کاشانی، 1347 ش، مقدمه ،1/25)
    3-9- علوم قرآنی
    علوم قرآنی اصطلاحی است که مجموعه علوم و معارف مربوط به قرآن را دربرمیگیرد. این علوم که هم زمان با نزول قرآن شکل گرفتهاند، مقدمهای برای فهم تفسیر قرآن و کلید راهیابی به مفاهیم قرآن هستند. از پیش نیازهای اولیه علوم قرآنی میتوان به:تعریف انواع علوم پیوسته به قرآن، نقش هر تعریف در حیطه تفسیر قرآن، تأثیر این علوم در ایجاد اختلاف یا اتفاق نظر علماء در برداشتهای قرآنی، محدوده و میزان تأثیر این تعاریف در تفسیر قرآن و… اشاره کرد. این علوم به عنوان مبنای تفسیر قرآن، به موازات نزول قرآن شکل گرفتهاند. مبانی علوم قرآنی، در کلام معصومین و در رأس آنها پیامبراکرم و حضرت علی تجلی یافته است .
    عیاشی در مقدمه تفسیر خود روایتی را از امیرمومنانمی آوردکه، نشانگر احاطه آن حضرت به علوم قرآنی می باشد:«به خدا سوگند آیه ای نازل نشد مگر اینکه، بدانستم در چه نازل شده و کجا نازل شده؟ خدایم به من قلبی بسیار فراگیر و زبانی بسیار پرسشگر ارزانی داشته است.»5
    (عیاشی،1380ق،ص 17)درباره زمان تکوین این علوم به شکل مدون و اصطلاحی همواره بین صاحب نظران علوم قرآنی اختلاف نظر وجود داشته است:مؤلف«مناهل العرفان»مبدأ شکل گیری این علوم را در زمان پیامبراکرم میداند، ولی ضمناً به عدم تدوین این علوم، به عنوان یک فن خاص در روزگار نزول تصریح می کند. (زرقانی، بیتا، ص27)
    استاد مهدوی راد، با تتبّع در آثار علوم قرانی پیشینه آنها را به زمان صحابه می رساند وی با استنادبه آثار منسوب به ابن عباس تاریخ این نگاشته ها را به قرن اول هجری می رساند:«ابن ندیم کتابی درنزول قرآن به ابن عباس نسبت می دهدکه آن راعکرمه روایت کرده است.
    (مهدوی راد،1384ش،ص12)
    با وجود تعدد تألیفات در زمینه علوم قرآنی، برخی از این کتابها از جامعیت بیشتری برخوردارند. و از مصادر مهم علوم قرآنی محسوب میشوند.آثاری چون «البرهان فی علوم القرآن»ازبدرالدین محمد بن عبدالله زرکشی (794 ق)، «الاتقان فی علوم القرآن» از جلال الدین سیوطی(911ق) و«مناهل العرفان» از عبدالعظیم زرقانی (معاصر) از بزرگان اهل سنت و آثاری چون: «البیان فی تفسیرالقرآن» از آیت الله سید ابوالقاسم خویی و «التمهید فی علوم القرآن» از آیت الله محمد هادی معرفت از اندیشمندان شیعی درباره علوم قرآنی، حائز اهمیت می باشند.در بین آثار مذکور کتاب الاتقان سیوطی و البیان آیت الله خویی با هدف مقدمه برکتاب تفسیر نوشته شدهاند.آیت الله خویی این مباحث مقدماتی علوم قرآنی را «مدخلِ تفسیر قرآن» مینامد.(خوئی ،بی تا ،ص 14)
    ارائه تعاریف متعدد از یک موضوع در عین تنوع دیدگاه، با داشتن وجوه مشترک راهگشای شناخت کاملتر موضوع میگردد. این مطلب در تعریف «علوم قرآنی» صادق است :
    زرکشی، با ارائه دو تعریف متفاوت از علوم قرآنی، به گزینش تعریف مورد نظر میپردازد:«علوم قرآن دو تعریف دارد. یکی ازآن ها به معنای اضافه شدن است یعنی علوم شرعی برگرفته از قرآن کریم.
    معنای دوم مربوط به مباحثی است که به قرآن کریم تعلق دارد؛ازجهت نزول وترتیب وجمع وکتابت وقرائت وتفسیرواعجازوناسخ ومنسوخِ قرآن واینتعریف]تعریف دوم [دراین کتاب مدنظرمامی باشد.» (زرکشی1410ق/19990م،مقدمه1/31)
    زرقانی علوم قرآن را مباحثی می داند که به قرآن تعلق دارد. ازجهت نزول قرآن،جمع کتابت آن، قرائت وتفسیرآن، اعجاز و ناسخ ومنسوخ آن ورفع شبهه از آن ومانند آن.6 (زرقانی،بی تا،1/20 )
    در تعریفهایی که دانشمندان از علوم قرآنی ارائه دادهاند اتصال علوم قرآنی به قرآن دیده میشود. این علوم جدا از قرآن نیستند. بلکه متعلق به قرآن هستند که، در جهت تبیین و توضیح تفسیر و زوایای مختلف آن مؤثرند .
    علوم قرآنی در مبانی تفسیری میرزا ابوالحسن شعرانی جلوه خاصی دارند. وسعت اطلاعات ایشان درباره ابعاد گوناگون این مجموعه، علاوه بر حواشی و تعلیقات ایشان بر تفسیر منهج الصادقین در مقدمه ایشان در جلد اول و دوم تفسیر مذکور بارز است. بررسی این حواشی و مقدمهها که منبع این فصل است. گسترهای از بینش تفسیری و دامنه اطلاعات ایشان را در زمینه علوم قرآنی نشان میدهد .
    مواردی چون قراءات، نسخ، محکم و متشابه، عدم تحریف قرآن، حروف مقطعه، نزول و جمع قرآن، جهات اعجاز قرآن، آیات و سورهها، ناسخ و منسوخ، خطابهای قرآنی، تأویل، تفاسیر جدید و… در راستای علوم مختلف قرآنی توسط علامه به نگارش درآمدهاند .
    3-9-1 – علم قرائت
    تکوین این علم همزمان با نزول قرآن است. اولین آیات نازل شده مؤید امر به قرائت است:اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذی خَلَقَ؛ «بخوان به نام پروردگارت که بیافرید- همه آفریدگان راـ»(العلق/1)
    شاید بتوان گفت پایه گذاری علم قرائت به معنای مصطلح آن با نزول قرآن همراه بود. به گونه ای که این علم از نخستین علوم نشأت یافته در دامن اسلام است. ابو عبدالله زنجانی با ذکر نمونه هایی از آموزش قرائت سخن می گوید:«پیامبر بعد از نزول وحی به آن حضرت و حفظ آیه یا سوره، آن را به مردم ابلاغ می کرد. و به آن گروه از اصحاب که شایستگی داشتند قرائت آن آیه یا سوره را آموزش می داد.»(زنجانی،1387ق،ص 13)
    در عین سابقه طولانی همواره از موارد بحث برانگیز در حیطه علوم قرآنی بوده است. ریشه بیشتر این منازعات درباره مسائلی چون: تعدد قراءات، تواتر یا عدم تواتر قراءات و ارتباط قراءات با حدیث «سبعه احرف» و…میباشد .
    راغب اصفهانی در تعریف«قرائت» اتصال و بهم پیوستگی حروف وکلمات را با هم در خواندن قرآن به شکل ترتیل را مدنظر دارد. (راغب اصفهانی1412ق،ص668)
    مطلب مشابه :  اعلامیه جهانی حقوق بشر و فعالیت های اقتصادی

  • زرقانی ضمن تعریف لغوی و اصطلاحی قراءات، این علم را شیوهای میداند که پیشوایی از پیشوایان قرائت برمیگزیند. شیوهای که با دیگران در تلفظ قرآن اختلاف نظر دارد. ضمن اینکه روایات و طرق روایی با شیوه وی هماهنگند. این مخالفت (در تلفظ قرآن) میتواند یا در حروف قرآن باشد یا در اشکال آن.» 7(زرقانی،بیتا، 1/405)
    از مجموع تعاریف ذکر شده، میتوان قرائت را به عنوان یکی از علوم قرآنی، ناظر به نحوه تلفظ قرآن مطابق با قراءات متواتر و مورد تأیید دانست که، از طریق روایات معتبر برآن صحه نهاده شده است .
    3-9-1-1- تواتر قراءات از نظر علامه شعرانی
    علامه شعرانی اثبات تواتر قرآن را شرط قرآن بودن میداند : «علمای اهل سنت و شیعه متفقند که قرآن باید به تواتر ثابت شود و آنچه در اخبار آحاد وارد باشد قرآن نیست.»
    (کاشانی1347ش،مقدمه1/3)
    این نوشته در آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.