موارد اختلاف و ترجمه آیات

دانلود پایان نامه

2-5-2 – حاشیهنویسی بر منهج الصادقین

  • با توجه به اینکه حواشی علامه شعرانی بر تفسیر ده جلدی منهج الصادقین مبنای این پژوهش است، آشنایی اجمالی با نحوه حاشیه نویسی علامه ضروری بهنظر میرسد. این حواشی بر خلاف تفسیر مختصری که از ایشان باقی مانده است، از یک نظم و الگوی واحد پیروی نمیکنند تا بتوان از تنظیم آنها به عنوان یک شیوه کلی و قطعی سخن گفت. کثرت و تنوع موضوعات مورد توجه شعرانی و عدم نظم منطقی بین حواشی و پراکندگی مطالب دستهبندی آنها را مشکل میکند .
    حاشیهنویسی میرزا ابو الحسن شعرانی از ویژگیهای زیر برخوردار است :
    1.علامه شعرانی بر روال کتاب منهج الصادقین(ترتیب سورهها) ذیل برخی آیات، به تحشیه موارد مورد توجه خود پرداخته است. این حواشی کل آیات و سورههای قرآن را شامل نمیشود. بر تعدادی از سورهها به خصوص در اواخر قرآن حاشیهای دیده نمیشود. مانند سورههای:ص، دخان، طور، نجم، قمر، رحمن، واقعه، حدید، ملک، مجادله، حشر، طلاق، ممتحنه، صف، جمعه، منافقین، تغابن، تحریم، قلم، حاقه، عبس.
    2.شماره آیات قرآنی که مدنظر علامه شعرانی بوده است در برخی موارد با شماره گذاری مرسوم آیات قرآن تفاوت دارد.این موارد اختلاف شمارههای آیات در سرتاسر تفسیر منهج الصادقین قابل مشاهده است. موارد اختلاف در شمارگان آیات از یک تا سه آیه و بعضاً تا پنج آیه دیده میشود.
    3.علامه شعرانی درشیوه نگارش در موارد متعددی مقیدبه اصول رایج ساختارجملهنویسی فارسی نیست.برای نمونه:
    الف .تا عقد واقع نشود به تراضی.(کاشانی،[ح،ش]،1346، ش،2/145،ح1)8
    ب.این آیه کریمه دلالت میکند بر صحت علم نجوم .(کاشانی،[ح،ش]،1346 ش،5/268)
    ج.اطعام از آن را ابن ادریس واجب شمرده است به ظاهر آیه.(کاشانی،[ح،ش]،1346ش،6/158)
    د.از این آیه اثبات میشود قول حکما.(کاشانی،[ح،ش]،1346ش،6/366)
    ﻫ .هرجا که عبور ممکن باشد و عمق آن اندک .(کاشانی،[ح،ش]،1346ش،6/451)
    و.اجبارشان نکرد حتی بر عبادت .(کاشانی،[ح،ش]،1346ش،6/469)
    4.ازجمله مواردی که استفاده از حاشیههای شعرانی بر منهج را با مشکل همراه میکند عبارتند از:
    الف:عدم اعرابگذاری وترجمه آیات و احادیث و ذکرنشدن شماره آیات در حواشی در پارهای از موارد.این نکته نیز قابل ذکر است که شعرانی کتاب منهج الصادقین را کتابی برای عموم مردم دانسته است.وهنگام اشاره به اهداف خودازنگارش،حاشیه وتعلیقه نویسی برکتاب های دانشمندان گذشته رابرای استفاده و فهم اکثر مردم لازم می داند.
    مطلب مشابه :  پایان نامه ارشد درمورد الکترومایوگرافی سطحی و الکترومایوگرافی

  • (کاشانی،[ح،ش]،1344ش،10/413)لذاضروری بودکه ایشان ضمن توجه به ترجمه واعراب آیات و روایات اولین هدف خود از نگارش حاشیهها را بهتر محقق مینمود .
    ب:ذکرنکردن مواردی چون نام کتاب یا نویسنده، جلد، صفحه، باب، فصل و… ازایرادات دیگر
    حاشیههااست:
    – مراد طائفه خاصندکه مذهب شان درکتاب ملل و نحل شهرستانی و غیر آن آمده است.
    (کاشانی،[ح،ش]،1346ش،6/144)
    – ماوردی گوید و در علوم امروز هم ثابت شدهاست .(کاشانی، [ح،ش]،1346 ش،5/89)
    – چنانچه ما در حواشی وافی گفتهایم .(کاشانی،[ح،ش]، 1346ش،6/212)
    در مثالهای فوق عدم ارجاع به فصل و شماره صفحه و نام کتاب، کار را بر خواننده سخت میکند. اینگونه موارد را اگر به حساب سهو علامه نگذاریم با روحیه محققانه ایشان در تضاد است .
    5.اختلاف دیدگاه درباره یک مسئله بین دو نفر امری طبیعی است. مرحوم شعرانی در مواردی که در مطلبی با مؤلف منهج الصادقین اختلافنظر دارد. با رعایت اصول نقد و التزام به احترام به نویسنده با عباراتی چون:«این معنی به نظر صحیحتر است»،«صحیح این است»،«دلیل ]نظر مؤلف[ بر من معلوم نگردید»،«در این مورد سهوی اتفاق افتاده است» و… به نقد نظر مؤلف و بیان نظر درستتر میپردازد : مثلاً مؤلف در جریان گفتوگوی حضرت سلیمان با مورچه. سخن گفتن مورچه را با آن حضرت یا از جهت منقادِ امر پروردگار بودن مورچه در مسئله حفاظت و اصلاح حال مورچگان ذکر میکند و یا خلق شعور توسط خداوند در مورچه تا به جهت آن مورچگان را حفظ کند. حاشیه شعرانیبر آیه مربوط به این قصه(18/نمل) نقد توأم با اصلاح است:«تردید مؤلف در این معنی مناسب نیست. زیرا خداوند در مورچه و همه حیوانات خلق شعور فرموده و هریک را به فراخور خود به اندازه نیاز او به مصالح زندگی هدایت فرموده و تردید و شک در آن نیست و چون احساس خطر میکند میگریزد و مورچگان یکدیگر را آگاه میسازند .»9(کاشانی،1346ش،7/17،ح1)
    6. رعایت علایم نگارشی باعث تسهیل مطالعه و رساندن مقصود نویسنده میگردد. علایمی چون
    ( : . ، ؛ ( ) « » []) نشانههایی قراردادی هستند که هرکدام معرف و نمادی برای فهم بهتر متن میباشد. هرچند که علامه تا حدودی از این نشانهها استفاده کرده اما این بهرهگرفتن از علائم در همه جای حواشی دیده نمیشود .
    7. علامه شعرانی کلمه «انتهی» را در برخی موارد هنگام اتمام نقل قول از یک کتاب بهکارمیبرد.ودرصورتیکه آن مطلب را از منبع مورد استفاده خلاصه کرده باشد عبارت «انتهی ملخصاً» را در انتهای آن میآورد .
    این نوشته در آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.