منابع پایان نامه ارشد با موضوع کشورهای توسعه یافته و حقوق و تکالیف

دانلود پایان نامه
  • فصل اوّل
    تحلیل مفاهیم نظری حقوق شهروندی و آزادیهای مشروع
    در این مبحث به تبیین مفهوم حقوق شهروندی و دلالتهایی که این مفاهیم در حال حاضر به همراه دارد میپردازیم. مطالب دیگری که در این قسمت به آنها اشاره خواهیم کرد شهروندی در جهان امروزی و چیستی و چرائی آن است. در نگاه ابتدائی مرز میان حقوق بشر و حقوق شهروندی روشن مینماید اما با تبیین مباحث، معلوم خواهد شد که تفکیک میان این دو مقوله چندان هم آسان نمیباشد از اینرو در این خصوص مباحثی طرح و به تحلیل آنها خواهیم پرداخت.
    مبحث اول-کلیات
    گفتار اول- مفهوم شهروند و حقوق شهروندی
    «شهروندی» از جمله مفاهیم جدیدی است که به طور ویژه به برابری و عدالت توجه نموده است و در نظریات اجتماعی، سیاسی جایگاه ویژهای پیدا کرده است. شهروندی به انگلیسی «citizenship» از مشتقات شهر «city» است و شهروند ترجمه فارسی «citizen» است. در زبان فرانسه کلمه شهروند «citoyen» از شهر «cite’» میآید و سیتی از واژه لاتینی سیوتیاس «civitas» مشتق شده است. سیوتیاس در زبان لاتینی تقریباً معادل کلمه «polis» در زبان یونانی است که همان شهر است که تنها مجتمعی از ساکنین نیست، بلکه واحدی سیاسی و مستقل به شمار میآید. شهروند فقط به ساکن شهر گفته نمیشود. «اساساً شهروند به کسی گفته میشود که بدلیل عضویت در یک واحد سیاسی یعنی دولت- کشور دارای حقوق سیاسی، اجتماعی، مدنی و فرهنگی است. شهروندی رابطهی نزدیکی با مقوله تابعیت دارد». شهروندی را قالب پیشرفته «شهرنشینی» میدانند. به باور برخی از کارشناسان، شهرنشینها هنگامی که به حقوق یکدیگر احترام گذارده و به مسئولیتهای خویش در قبال شهر و اجتماع عمل نمایند به «شهروند» ارتقاء یافتهاند.
    شهروندی تا پیش از این در حوزه اجتماعی شهری بررسی میشد اما امروزه مفاهیم شهروندی به ایالت و کشور گسترده شده است.در کل شهروندی اشاره به زندگی روزمره فعالیتهای فردی و کسب و کار افراد اجتماع و همچنین فعالیتهای اجتماعی ایشان داردو مجموعهای از رفتار و اعمال افراد است.
    از نظر حقوقی، شهروند به کسی اطلاق میشود که تحت الحمایه حکومتی باشد و قوانین و دستورات آن حکومت را به رسمیت بشناسد و جزو جامعهای محسوب گردد که دولت تمام اختیارات و حقوق آن جامعه را به تمام معنی قبول داشته باشد. شهروند شخصی است که عضو یک جامعه سیاسی به نام دولت – ملت است و از حقوق مدنی، سیاسی، و امتیازات مندرج در قانون اساسی یک کشور برخوردار است.
    به طور سنتی در اکثر تعاریف، شهروند را معادل تبعه دانستهاند. تابعیت بر جنبه بین المللی تاکید دارد و شهروندی شمول حقوق داخلی را مورد تاکید قرار میدهد. در روزگار ما، پرسش از حقوق شهروندی پرسش از موقعیت قانونی فرد در یک اجتماع سیاسی خاص و مستقل است. شهروند فردی است دارای حقوق سیاسی مانند حق انتخاب شدن، و انتخاب کردن و به طور کلی حق مشارکت (مردمسالاری) در سرنوشت یک ملت.

  • در ایران تا قبل از مشروطیت به جای این واژه از کلمه رعیت و رعایا استفاده میشد. به گفته سعدی « اگر زمال رعیت ملک خورد سیبی برآورند غلامان او درخت از بیخ »
    در حال حاضر در قانون اساسی که عمدهترین و اصلیترین منبع حقوق شهروندی است، حقوق اتباع تحت عنوان «حقوق ملت» مطرح شده است. ظاهراً اولین فرهنگ فارسی که معنای واژه شهروند را ارائه داده «فرهنگ فارسی امروز» است که آن را چنین تعریف کرده: کسی که اهل یک شهر یا کشور باشد و از حقوق متعلق به آن برخوردار باشد. تعریفی که این فرهنگ از واژه شهروندی کرده به نسبت، دقیقتر از تعریفی است که دایره المعارف انگلیسی «wiktionary» ارائه داده است. این دایره المعارف شهروند را چنین تعریف کرده است «شخصی که به صورت قانونی مقیم یک شهر، دولت یا کشور شناخته میشود» فرد ممکن است مقیم یک کشور باشد در حالیکه شهروند آن کشور محسوب نشود و یا برعکس، کسی شهروندیک کشور باشد در حالیکه مقیم آنجا نباشد. دیدگاه فوق، انحصار شهروند به تبعه و نگاه ناسیونالیستی به تبعه که دیدگاه غالبی است و طرفدارانی در بین نظریه پردازان مثل دیوید میلر دارد امّا در مقابل این دیدگاه ناسیونالیستی، دیدگاهی معتبر و فوق ناسیونالیستی از شهروند ارائه شده است. به نظر دیدگاه روم و طرفداران آن مثل «keithFaulk» باید مفهوم شهروندی از دولت و ملت جدا شود.
    به طور تاریخی مفهوم شهروندی وابسته به تبعه بودن است که مبتنی بر محروم کردن غیر اتباع میباشد و در نتیجه گروههایی که جزئی از اجتماع ملی نیستند، محروم شده یا در حاشیه قرار میگیرند.طبق دیدگاه ناسیونالیستی و سنتی، شهروندی یعنی دریافت گذرنامهی محل سکونت. با وجود این برخی از حقوقدانان میپذیرند که در کنار اصل خاک و خون اصل دیگری در حال رشد است که اهمیت زیادی دارد و آن اصل «اقامت» است طبق ضابطه اقامت، افراد میتوانند استحقاق شهروندی را با اقامت در یک کشور بدست آورند.
    «هدفهایی که مورد نظر ملتی باشند، خواه پست و خواه شریف، برای هر یک از شهروندان آن ملت، اهمیت سرشار دارند، زیرا که او، به حکم شهروندیش، باید تا حدی در آن هدفها شرکت جوید، شهروندی در یک اجتماع سیاسی به آدمی هویت میبخشد، حسب مورد به او هویت قانونی میدهد و هویت اخلاقی میبخشد، چون اجتماع بزرگی را معین میکند که هدفهایش با هدفهای او یکی است1».
    گفتار دوم – تعریف حقوق شهروندی
    امروزه حقوق شهروندی از اهم مباحث حقوق عمومی موردتوجه تمام ملل است و توجه به این امر مهم هم از جهت استمساک ابزاری و هم از نظر ارزش ذاتی آن، حائز اهمیت خاص است و آن را در شمار مباحث محوری حقوق معاصر قرار داده است. حقوق شهروندی، ناظر به حقوق فطری انسان آزاد است و سلب ناپذیر، غیرقابل تخلف ازلی و ابدی دانسته شده است.تخمین این موهبت سرمدی در جهت تأمین حقوق و آزادیهای سیاسی انسان دارای اهمیت فوق العاده است و خداوند سبحان آن را در محور تشریع خود قرار داده است. در واقع حقوق شهروندی آمیختهای از وظایف و مسئولیتهای شهروندان در قبال یکدیگر، شهر و دولت یا قوای حاکم و مملکت است و همچنین حقوق و امتیازاتی است که وظیفه تأمین آن حقوق بر عهده مدیران شهری، دولت یا بطور کلی قوای حاکم میباشند، به مجموعه این حقوق و مسئولیتها«حقوق شهروندی» اطلاق میشود.
    حقوق شهروندی اصطلاحی است که در چند سال گذشته در ادبیات حقوقی – سیاسی کشورمان بسیار رواج یافته و در محافل دانشگاهی و میان روشنفکران و صاحبان قلم و اندیشه رونق بسیار پیدا کرده است. این در شرایطی است که بسیاری از مفاهیم رایج در حوزه بحث حقوق شهروندی در کشورهای توسعه یافته زیر مجموعهای از علوم سیاسی محسوب میشود و بیشتر ناظر به حقوق مشارکت شهروندان در اداره امور کشور است و جلوههای گوناگونی از این حق را در بر میگیرد. حقوق شهروندی در این مفهوم مقید به مرزهای جغرافیایی یک کشور است و نسبت نزدیکی با مقوله تابعیت دارد و کسانی را که در شمول این تابعیت قرار نگرفته باشند در بر نمیگیرد .
    حال آنکه در کشور ما این اصطلاح با توجه به سبقه و سابقه تمدن و آئینها و مناسک بومی در معنای وسیعتر و عامتری به کار میرود. چنانچه در آثار متفکرانی همچون فارابی از حقوق انسان در عرصه اجتماع با عنوان حقوق مدنی یاد میشود و مقصود از آن حقوق انسانها به عنوان شهروندان در بستر ظهور شهرها و تمدنهای جدید است.
    از همین جهت است که در کشور ما نیز قانونی با عنوان «قانون احترام به آزادی¬های مشروع و حفظ حقوق شهروندی» که در پانزدهم اردیبهشت ماه سال 1383 به تصویب نمایندگان مجلس شورای اسلامی و تأیید شورای نگهبان رسیده است. این قانون با مسلم تلقی کردن حقوق و آزادیهای مندرج در قانون اساسی ایران، در صدد صیانت از آنها برآمده و محتوای آن مربوط به دفاع حقوقی از شهروندان ایرانی در برابر محاکم و ضابطان قوه قضائیه است.
    پیش از آنکه اختصاصاً به حقوق قضائی شهروندان و بررسی قانون مزبور بپردازیم ابتدا معنا و مفهوم این واژه، پیشینه، جایگاه و آینده آن را بررسی میکنیم. شهروندی مانند بسیاری از مفاهیم، به ویژه مفاهیم سیاسی، ریشه در دوران باستان دارد و طبیعی است که برای بررسی و شناخت مفهوم باید در دوران گذشته کندوکاو کرد و برداشتها و دلالتهایی که در این مفهوم در آن زمان بدنبال داشته را بررسی کرد.
    هرچند سابقه این واژه در کشور ما چندان دور نیست، ولی جوهره اصلی شهروندی امروزی (مدرن) برابری سیاسی است. فراموش نباید کرد که شهروندی علاوه بر حقوق، بر تکالیف نیز دلالت دارد. تأکید بر تکالیف فرد احساس تعلق خاطر شهروندان را به گروه اجتماعی تقویت میکند. در هر حال دوسویه بودن اندیشه شهروندی و ابتنای آن بر حقوق و تکالیف به ویژه توازن این دو، از شاخصههای اندیشه جدید شهروندی (پسا نوگرائی) است. در یونان باستان، شهروند کسی بود که حق و تکلیف و شرکت در مجمع همگانی مانند پارلمان را داشت. بنابراین زندگی معمول یک شهروند آتنی پرداختن به تکالیف شخصی نبوده، بلکه پرداختن به تکالیف سیاسی بود و کسی که در آتن به این تکالیف نمیپرداخت، نظر مثبتی نسبت به او نداشتند.
    اگر بخواهیم حقوق شهروندی رومی را مورد توجه قرار دهیم، شهروند رومی یک دسته حقوق سیاسی- نظامی داشته و یک دسته تکالیف سیاسی- نظامی و نیز یک دسته حقوق مدنی، حق رأی، حق حضور در ارتش و حق انتخاب شدن به عنوان قاضی و حق مالکیت از جمله حقوق سیاسی- نظامی به شمار میآمدند.
    «رأی دادن در حوزه انتخابی مشخص شده، کمک به مخارج نظامی و مالیات دادن جزء تکالیف سیاسی – نظامی به حساب میآمدند، حق ازدواج قانونی با یک زن رومی، حق خرید و فروش در سرزمین روم، حق دادخواهی از دادگاههای روم و حق داشتن نام و نام خانوادگی «که این حق از رومی بودن هم مهمتر بود» از جمله حقوق مدنی بود».
    این نوشته در آموزشی ارسال و , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.