مقاله کارشناسی ارشد و مهندسی فرهنگی

دانلود پایان نامه
  • 1-5 سؤالات یا فرضیه ها
    سوال اصلی: شیعیان در عصر امام صادق (ع) از چه پایگاه سیاسی، اجتماعی و فرهنگی برخوردار بودند؟
    1-6 چهارچوب نظری تحقیق
    عرصه تئوری ها و دیدگاههای علمی و فرهنگی در میان دانشمندان و فرهیختگان همواره عرصه ابقای بهترین اندیشه ها بوده است. هر نظریه ای آن هنگام توانسته جایگزین نظریه پیشین شود که محتوایی بهتر از آن را به بشریت هدیه کرده باشد و الا مورد استقبال قرارنخواهد گرفت. مکتبهای فکری بزرگ نیز همواره باید دارای چنین ویژگی باشند تا بتوانند در دل بشر جایی باز کنند. نگاهی به دستاورد مکتب اسلام در مقایسه با آنچه جامعه جاهلی عرب بدان دل بسته و مبنای رفتار فردی و اجتماعی خود قرار داده بود، می تواند راز موفقیت اسلام را در برابر اندیشه های جاهلانه نشان دهد. پیامبر- صلی الله علیه و آله – در دعوت خود ضمن پذیرش سنتهای پسندیده انسانی در میان اعراب آنگاه که به نفی ضد ارزشها می پرداخت، طرح های جایگزین نیز ارائه می کرد تا مخاطبان او احساس خلأ نکنند. شاید راز بسیاری از شکست های فردی و اجتماعی مصلحان در طول تاریخ همین بوده که طرح جایگزین نداشته اند.
    1-7 پیشینه تحقیق
    در رابطه با موضوع این پژوهش و با مراجعه به کتابخانه ها و بررسی پایان نامه های رشته تاریخ اسلام و تشیع کتابی که منحصرا در رابطه با پایگاه سیاسی اجتماعی و فرهنگی شیعه در عصر امام صادق (ع) به رشته تحریر درآمده باشد مشاهده نشد . تحت عناوین مختلف ، کتابهای متعددی که به نوعی موضوع مورد نظر ما را در بر می گیرد ، تالیف ومقالاتی نیز نگاشته شده است .از آن جمله می توان به کتاب ” وضعیت شیعیان عراق در عصر صادقین(ع)” تالیف سید محمد احسانی اشاره کرد که در سال 1392 به چاپ رسیده است .این کتاب مشتمل بر هفت فصل است که ابتدا به پیشینه تشیع در عراق تا عصر صادقین (ع) می پردازد و سپس به اوضاع اعتقادی شیعیان عراق و اینکه چه نحله های فکری در عصر صادقین (ع) بوده و شیعیان چه عقایدی داشته اند اشاره می کند . همچنین اوضاع اقتصادی ، فرهنگی ، سیاسی و اجتماعی شیعیان عراق در عصر امام باقر و امام صادق (ع) و رفتار و تعامل ائمه (ع) و شیعیان آن عصر در شرایط مختلف خفقان و آزادی نسبی، و تعاملشان با فرقه‌ها و نحله‌های مختلف و ارشادهای ائمه را مورد بحث و بررسی قرار می دهد.
    اثر مهم دیگر در رابطه با شناخت شخصیت امام صادق(ع) و شرایط زندگی علمی و سیاسی و فرهنگی مسلمانان با عنوان “الامام الصادق(ع) و المذاهب الاربعه ” به قلم دانشمند فرهیخته و مورخ توانمند ، اسد حیدر می باشد که در هشت جلد تالیف و به همت محققین حوزه ی علمیه قم با عنوان ” امام صادق و مذاهب اهل سنت ” به زبان فارسی ، توسط انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب منتشر و بارها تجدید چاپ شده است.این کتاب در باره سه قرن اول اسلام در تاریخ ، فقه ، حدیث وسیاست اسلامی و به طور خاص شیعی است. نویسنده تلاش کرده تا از عقاید و آراء شیعی در برابر خرده گیری ها و انتقاد های وارده بر این طایفه و همچنین از مواضع شیعه در زمینه های گوناگون اعتقادی ، کلامی ، فقهی ، اخلاقی ، علمی و سیاسی عالمانه دفاع کند . این کتاب همچنین به بررسی روابط و مواضع امام صادق (ع)با خلفای اموی و عباسی ،فِرق اسلامی در دوره مزبور و موضع گیر ی های امام در قبال فرقه ها و نحله های گوناگون می پردازد.
    کتابهای متعددی نیزدر زمینه تاریخ شیعه و روزگار جهان اسلام در آن عصر به رشته تحریر درآمده است . از آن جمله کتاب “شیعه در تاریخ ” تألیف محمدحسین زین عاملى از دانشمندان بیروت ، ترجمه محمدرضا عطائى، که در سال 1370 ودر 292 صفحه با موضوع فرق شیعه وپاسخ به شبهات مخالفان شیعه منتشر شده است .در این کتاب مختصرى درباره شیعه ، گروه‏هایى که از شیعه منشعب شده‏اند ، موضع شیعه در دوران خلفاى اموى و عبّاسى و برائت شیعه از غلو و غلات اشاره شده است .
    پایان نامه هایی نیز که تا حدی مرتبط با موضوع این تحقیق می باشد نوشته شده است ، از آن جمله پایان نامه ای با عنوان” بررسی وضعیت شیعیان در عصر اموی “ توسط فضل اله صالحی گرایش تاریخ اسلام دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی ،زیر نظر استاد راهنما آقای دکتر محمد سپهری ،که در بهمن 1392 نگاشته شده و در آن اوضاع شیعیان در عصر اموی از سال 40 تا 132 ه ق مورد بحث قرار گرفته است .
    همچنین پایان نامه دیگر ی با عنوان” بررسی اوضاع سیاسی اجتماعی و فرهنگی شیعه در دوره ی اول عباسی ( 232-132 ) “ توسط تهمینه حسینی فرد دانشجوی کارشناسی ارشد رشته تاریخ اسلام دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی،زیر نظر استاد راهنما آقای دکتر محمد سپهری به رشته تحریر در آمده که نگاهی دارد به وضعیت شیعیان در عصر اول عباسی و در سال 1392 منتشر شده است . با توجه به اینکه بخشی از دوران امام صادق (ع) در دوران اموی و بخشی دیگر در دوره ی اول عباسی بوده ، بنابراین پایان نامه های فوق تا حدودی با موضوع این تحقیق نزدیک می باشد .
    مقاله ای نیز با عنوان “پیـامدها‌ و نتایج مهندسی فرهنگی امام صادق (ع) “توسط مهدی نیک‌آفرین کارشناس ارشد تاریخ و تـمدن‌ اسـلامی‌ و فاطمه جان‌احمدی دانـشیار دانشگاه الزهرا در سال 1392 منتشر شده است. این مقاله که تا حدی به بخشی از موضوع مورد نظر ما یعنی پایگاه فرهنگی شیعه در عصر امام صادق (ع) نزدیک می باشد به پیامد‌ها و نتایج مهندسی فرهنگی امام صادق ، شامل روند توسعه تشیع در این عصر و نیز طرح‌های فرهنگی‌ امام‌ صادق(ع) در ‌ ساختار‌ فرهنگ‌ شیعی‌ می پردازد .
    1-8 روش تحقیق
    گردآوری اطلاعات کتابخانه ای بوده و در گزارش تحقیق از روش تحلیلی ـ توصیفی استفاده شده است.
    9-1معرفی و نقد منابع
    در یک پژوهش و تحقیق تاریخى، آنچه محور و اساس کار قرار مى‌گیرد منابع تاریخى است و در واقع، میزان اعتبار و ارزش یک تحقیق تاریخى به استنادها و ارجاعات آن بستگى دارد. در پژوهش حاضر، از منابع متعدد تاریخی و روایی استفاده شده است که مسلما معرفی تک تک آنها موجب اطاله کلام خواهد شد .لذا تنها به برخی از این منابع به ترتیب حروف الفبا اشاره می شود:
    الارشاد
    یکی از مهم‌ترین و معتبرترین کتاب‌های تاریخی شیعه که در این پژوهش استفاده شده، کتاب الإرشاد فی معرفه حُجَج الله عَلَی العباد معروف به «الارشاد» اثر شیخ مفید محمد بن محمد بن نعمان عکبری بغدادی (م ۴۱۳ ق). می باشد . کتاب الارشاد از معتبرترین منابع روایی شیعه درباره زندگانی ائمه – علیهم السلام – به شمار می آید و بسیاری از منابع مهم شیعه، که به زندگانی ائمه پرداخته اند، این کتاب را مستند خود قرار داده اند. این کتاب که درصدد بیان اجمالی زندگانی ائمه دوازده گانه همراه با فضایل و مناقب آنهاست، بیشترین تاثیر را از عقاید کلامی شیخ (رحمه اله) گرفته است.
    بطور کلی با مستندیابی الارشاد می توان مقدار آشنایی شیخ مفید با منابع روایی، تاریخی و کلامی شیعه و اهل سنت را به دست آورد .در مجموع، می توان به این نتیجه رسید که شیخ مفید رحمه الله، علی رغم شخصیت عظیم کلامی خود، آشنایی گسترده ای با منابع تاریخی اهل سنت و نیز منابع روایی، کلامی و تاریخی شیعیان داشته است.در این پژوهش ، بارها از این کتاب در خصوص زندگانی امام صادق (ع) ، حکام اموی ، فرقه های شیعه و قیام های علویان استفاده شده است .
    تاریخ طبری
    کتاب تاریخ الرسل و الملوک یا تاریخ الامم والملوک معروف به تاریخ طبری به زبان عربی و توسط محمد بن جریر طبری تاریخ‌نگار و محقق مسلمان ایرانی در اواخر سده سوم پس از هجرت به رشته تحریر درآمده‌است. وی از علمای بزرگ اهل‌ سنت ایرانی در قرن سوم و اوائل قرن چهارم بوده است و از سوی حنابله مورد غضب قرار گرفته است که بنظر بعضی می‌تواند معلول گرایشات شیعی طبری باشد. دانستن سبک و شیوه تاریخ‌نگاری وی اهمیت به‌سزایی در کشف‌ حقائق تاریخی دارد .تاریخ طبری دارای ۱۶ جلد و مرجع عمده تاریخ ایران تا اوایل سده چهارم هجری است. دوره ی اسلامی تاریخ طبری از وقایع سال اول هجرت به شیوه ی سال شمار آغاز شده و به وقایع سال 302 ختم می شود . روشی که طبری در تدوین تاریخ‌ برمی‌گزیند روش محدثین است.و آن چنین است که حوادث تاریخی از طریق موجود روایت می‌ شود و سند را ذکر کرده تا به صاحب اصلی می‌رساند. وی در اکثر مواضع, اظهار رای و نظر نمی‌ کند,این روشی است که طبری در بیشتر کتاب پیموده است.او از کتابهایی نقل می‌کند و گاه به‌ نام کتاب نیز تصریح می‌کند و یا از مولفین بدون نام کتاب نقل قول می‌کند. تاریخ طبری یک بار توسط عباس زرساب خویی در سال 1357 شمسی به فارسی ترجمه و چاپ شد . متن کامل تاریخ طبری نیز توسط ابوالقاسم پاینده در سال 1352 شمسی ترجمه و منتشر گردید.
    اگر بخشهای اول کتاب را کـه مـربوط بـه‌ تاریخ پیش‌ از‌ اسلام‌ است و در قرون اخیر تاریخ صحیح‌تری از آن با کمک علوم جدیدی‌ همچون بـاستانشناسی نـگاشته‌اند‌،کنار‌ بگذاریم،تاریخ پیدایش اسلام و بعد از آن‌که طبری‌ نگاشته‌است،دقیق‌ترین تواریخ است منهای‌ بـعضی‌ مـوارد‌ کـه طبری تعصبات مسلکی به خرج‌ داده و از ضبط بعضی احادیث لازم و مسلم خودداری ورزیده‌ است‌.
    تاریخ یعقوبی
  • این نوشته در آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.