مقاله نظام اجتماعی و مفهوم عدالت

دانلود پایان نامه
  • عدالت دادن حق به صاحب حق، وقرار دادن آن در موقع و موضعی است که سزاوار آن است.
    به گفتهی برخی از پژوهشگران عبارت: “وضع هر چیز در منزلت و جایگاه شایسته اش” ، به تبیین حقیقت عدل در “هست ها” یعنی در عرصهی جهان بینی میپردازد و عبارت “اِعطاء کل ذی حق حقه” به تحقیق عدالت در “باید ها و احکام و اخلاق” نظر دارد.
    1ـ1ـ4. مفاهیم گستردهتری از عدالت

  • 1ـ1ـ4ـ1. عدالت از دیدگاه امیر المؤمنین علی(علیه السلام) (بزرگترین مجری عدالت)
    عدالت به مثابهی تقوی:
    امام علی(علیه السلام) در بیان صفات متقین میفرماید:
    «متقی، خویش را به عدل ملتزم ساخته و اولین گام عدالت او، آن است که هوی و خواهش نفس را از خود دور کرده، حق را بیان میکند و بر اساس آن رفتار مینماید.»
    به عبارت دیگر امام تقوای الهی را شروع عدالت قلمداد کرده است. بنابراین یکی از معانی عدالت در نگاه امام علی (علیه السلام) همان تقوای الهی و دوری از فریبکاری و ستم پیشگی است.
    عدالت به مثابهی حکمت:
    شاخص دیگری که میتوان برای توضیح مفهوم عدالت از دیدگاه امام علی(علیه السلام) به آن اشاره کرد پاسخی است که امام به یک پرسش بیان نموده است.
    از ایشان سؤال شد از میان عدالت و بخشش کدام برتر و ارزشمندتر است، امام علی (علیه السلام) در پاسخ فرمودند:
    «عدل چیزها را در جای خود مینهد و بخشش آن ها را از جای خود بیرون مینهد، عدل قانون و مدیری عام است[ برای همگان] و بخشش تنها یکی را بهره میدهد که به او بخشش شده باشد[ نصیب ویژهای است]، پس عدل ارجمندتر و برتر میباشد.»
    در نگاهی فلسفی این تعریف از عدالت، مرادف حکمت قلمداد شده و به این ترتیب کار عادلانه، کار حکیمانه تلقی میگردد، زیرا در این معنی، عدالت یعنی هرچیزی را به جای خود نهادن (وَضع الشیء فی موضِعه) و یا هر کاری را به وجه شایسته انجام دادن میباشد.
    استاد مطهری در توضیح این حدیث میگوید:
    امام علی (علیه السلام) عدل را از بخشش بالاتر میداند و برای آن دو دلیل ذکر میکند:
    یکی؛ این که عدل، جریانها را درمجرای طبیعی خود قرار میدهد اما جود [بخشش] جریانها رااز مجرای طبیعی خود خارج میسازد. زیرا مفهوم عدالت این است که استحقاقهای طبیعی و واقعی در نظر گرفته شود و به هر کس مطابق آنچه برحسب کار و استعداد، لیاقت دارد، داده شود.
    دلیل دیگر این که؛ عدالت قانونی است عام و مدیری است کلی که همهی اجتماع را در برمیگیرد اما جود، یک حالت استثنایی و غیرکلی است که اگر جنبهی قانونی و عمومی پیدا کند دیگر جود نیست.
    عدالت به مثابهی انصاف:
    برداشت دیگری که میتوان در باب مفهوم عدالت از دیدگاه امام علی(علیه السلام) دریافت، انصاف است. ایشان در کلامی ذیل آیهی “ِانَّ الله یَأمُرُ بِالعَدل وَ الِإحسان” میفرماید:
    «عدل، انصاف است و احسان بخشش.»
    چنانچه دربارهی انصاف نیز میفرماید: انصاف زدایندهی اختلاف و پراکندگیها و موجب همبستگی است.
    عدالت به مثابهی نفی تبعیض:
    در نظام اندیشهی امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) مفهوم عدالت و حق کاملاً در هم تنیده و باهم معنیدار میشود ویکی از اصلیترین وجود آن احقاق حق انسانها و نفی تبعیض بین آنها در آنچه که مساویاند میباشد.
    عدالت در این معنا، برابری مطلق انسان ها نیست، اما بدون تردید و با عنایت به شرایط خاص حاکم بر جامعهی اسلامی پس از رحلت رسول اکرم ( صلی الله علیه وآله وسلم)، ذاتاً معنای نفی تبعیض را در حوزه های سیاسی و اقتصادی و قضایی و رعایت حقوق شهروندان با خود دارد. به ویژه در جایی که رابطهی شهروندان و حکومت مطرح میشود؛ چنان که امام علی (علیه السلام) در این زمینه میفرماید:
    «بدان که شهروندان چند دستهاند که کار بعضی به سامان نمیرسد، مگر به بعضی دیگر و گروهی را از گروهی دیگر بینیازی نیست.»
    امام در این کلام تعاون انسانی را برای رفع نیاز زندگی اجتماعی، مورد تأیید قرار میدهد و تفاوت ظرفیت ها و به دنبال آن استحقاق ها را میپذیرد، اما این به آن معنا نیست که انسان ها در قبال اصول و ضوابط حاکم بر جامعهی سیاسی با تفاوت نگریسته شوند بلکه همهی آن ها در برابر قانون یکسان اند و به عبارت دیگر، هر انسانی باید در نظام اجتماعی احساس کند که به اندازهی استعداد و فعالیت های خود حقوقش رعایت شده و بر او ستمی نرفته است.
    این نوشته در آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.