مقاله علی بن الحسین و منابع تاریخی

دانلود پایان نامه
  • این کتاب از قدیمترین تاریخهای عمومی به عربی و در دو جلد، نوشته احمدبن ابی یعقوب بن جعفربن وَهْب بن واضح یعقوبی است و در بر دارنده ی وقایع قبل وبعد از اسلام به شیوه ای مختصر است . شیوه نگارش کتاب، تاریخی است، نه حدیثی؛ بدین معنی که یعقوبی مانند برخی از مورّخان محدث، حوادث تاریخی را به صورت حدیث با ذکر سلسله سند نیاورده است؛ بلکه به عنوان مورخ پس از استفاده از مآخذ مختلف، کتاب خود را تألیف کرده است.
    بخش نخست کتاب ، درباره ی تاریخ پیش از اسلام است . وی در این بخش با دیدگاهی نسبتا نقادانه به منابع تاریخی نگریسته و بعضی از اطلاعات تاریخی در باره ی اقوام و فرمانروایان پیش از اسلام را به صراحت غیر قابل اعتماد خوانده است .جلد دوم تاریخ یعقوبی به تاریخ اسلام اختصاص دارد. در آغاز ، وی به شرح زندگی پیامبر اسلام صلی اللّه علیه وآله وسلم می پردازد. مبحث بعدی رویدادهای روزگار ابوبکر و عمر و عثمان و امام علی و امام حسن علیهماالسلام ، است . سپس به دوران حکومت خلفای اموی و عباسی به ترتیب تاریخ خلافت آنان تا حوادث سال259 اشاره شده است . استناد به آیات قرآن کریم، به ویژه در نگارش تاریخ انبیا و نیز گاه در متن دیگر مباحث و موضوعات مطرح شده از نکات قابل توجه در تاریخ نگاری یعقوبی است .
    شجاعت و گریز از ترس و تملق در تاریخ یعقوبی، به ویژه در معرفی فرمانروایان بنی عباس، مبرهن و آشکار است . او حتی پیرامون شخصیت و عملکرد خلفای هم عصر خود، از طرح حقایق ابا نکرد و شجاعانه مطالبی مطرح ساخت که با بیان و گزارش مورخان دیگر تفاوت فاحش دارد . (زرین کوب1362، ص24)
    از این منبع در فصل دوم و سوم بویژه در رابطه با خلفای اموی در عصر امام صادق (ع) و همچنین قیام ها و نهضت های شیعی به دفعات استفاده شده است .
    رجال نجاشی
    رجال النجاشی از گرانبهاترین آثار شیعی در فن علم رجال است که در بین چهار کتاب اصلی علم رجال درخشندگی خاصی نظیر درخشندگی کتاب کافی در بین کتب حدیثی دارد. مولف کتاب احمد بن علی بن احمد بن عباس نجاشی أسدی است . نجاشی در محضر پیشوا و استاد علمای شیعه شیخ مفید چنین اندیشمند و عالمی سالیان متمادی زانو زد و از اندوخته‌های علمی‌اش خوشه‌ها برچید. در عظمت و جایگاه علمی نجاشی همین بس که کتاب رجال او به عنوان بهترین منبع اولیه رجال شیعه قلمداد شده و عموماً دیدگاه او به عنوان قول فصل در بررسی راویان مورد توجه قرار می گیرد. در رجال نجاشی تنها رجال شیعی آمده و از راویان اهل سنت تنها در مواردی که روایاتی را از شیعه نقل کرده، یا کتابی در خدمت به فرهنگ شیعه نگاشته؛ نظیر مدائنی و طبری نام برده است. رجال نجاشی یا به عبارت دیگر‌، فهرست‌ اسماء مصنفی‌ الشیعه‌ در‌ دو جزء تألیف شده‌ و دارای اسامی 1269 نفر می‌باشد کـه هـمگی آنـان،جز چند نفری،شیعهء امامی هستند و هر‌ کـدام‌‌ صـاحب تألیف و کتاب بوده‌اند . نجاشی غالباً به جرح و تعدیل راویان پرداخته است، هر چند در برخی از موارد از مدح و ذم آنان سکوت کرده است. این کتاب با تحقیق سید موسی شبیری زنجانی در یک جلد انتشار یافته است.
    الفهرست
    الفهرست، دانشنامه‌ای مشهور از ابن ندیم است که تاریخ فرهنگ، ادبیات و مذهب را از ادوار قبل از اسلام تا سده چهارم قمری به شکل بدیعی به تصویر می‌کشد. با توجه به مقدمه کوتاه الفهرست، ابن ندیم مصمم بوده است؛ تا فهرستی از کلیۀ آثاری که به زبان عربی توسط نویسندگان عرب و غیرعرب تألیف شده بوده، با تراجم مؤلفان آنها به دست دهد، کتاب الفهرست را می توان یگانه کتاب شناسی عمومی چهار سدۀ نخستین اسلامی و حتی مدتها بعد از آن به شمار آورد. با وجود این که در سده 4ق دانشنامه هایی چون احصاءالعلوم فارابی، رسائل اخوان الصفا، مفاتیح العلوم خوارزمی و جوامع العلوم ابن فریغون تألیف شد، هیچ یک نه تنها از لحاظ وسعت و دقت بلکه از نظر روش نیز با الفهرست قابل مقایسه نیستند. ابن ندیم در الفهرست به بررسی و نقد اقوال پیشینیان خود، همت گماشته و گاهی نیز درباره انتساب کتابها به نویسندگان، به بحث پرداخته، یا کتابی را خوانده و درباره آن اظهار نظر کرده است. وی‌گاه در مورد راویان و محدثان از اصطلاحات حدیثی همچون ثقه فی الحدیث استفاده کرده و در بعضی مواضع به روش محدثان به راویان کتابها نیز اشاره کرده است. در این پژوهش بارها به این کتاب استناد شده است .
    مقاتل الطالبیین
    کتاب مقاتل الطالبیین تالیف علی بن الحسین ابوالفرج اصفهانی در اصل به زبان عربی می باشد .این کتاب شامل نوزده فصل و دویست و شانزده بخش بوده و هر یک از بخش ها به بیان شهادت یک نفر از علویان اختصاص دارد .بطور کلی این کتاب سرگذشت رهبران شیعیان از زمان پیامبر (ص) تا سال سیصد و سیزده هجری را در بر دارد. چه آنان که در میدان جنگ شهید شدند، چه آنان که در زندان کشته و به نوعی شهید شدند. نقاط قوت کتاب،پرداختن بـه جـنگ‌ها و کـشمکش‌های مذهبی است که‌ از لابلای این‌ سطور‌ می‌توان‌ اوضاع سیاسی اجتماعی جـامعه آن روز را استخراج‌ نمود یعنی اینکه تاریخ فکری،مذهبی محور‌ بحث‌ بوده و ضمن آن نیز،به‌ مسائل دیگر پرداخـته شـده اسـت .کتاب ابوالفرج اصفهانی کتاب مسند است، یعنی سند دارد و به سهولت سندش قابل بررسی است.
    مقصود از نگارش این کتاب چنان که خود گفته ، شرح احوال و مرگ فرزندان ابوطالب بوده که از آغاز ظهور اسلام تا قرن چهارم هجری در جنگ ها ، قیام ها و فعالیت های سیاسی بر ضد دستگاه حاکمان جان باخته اند . نقاط قوت کتاب پرداختن به جنگ ها و کشمکش های مذهبی است که از لابلای این سطور می توان اوضاع سیاسی اجتماعی جامعه ی آن روز را استخراج نمود یعنی این که تاریخ فکری و مذهبی مورد بحث بوده و ضمن آن به مسایل دیگر نیز پرداخته شده است . از آنجا که تاریخ پیامبر ، امویان و عباسیان موضوع کتاب می باشد و دوران مذکور در تاریخ ایران نقش بسیار مهمی ایفا نموده ، می توان آن را در شناخت اوضاع ایران در اعصار فوق الذکر بسیار مفید دانست .کتاب مقاتل الطالبیین را استاد سید هاشم رسولی محلاتی ترجمه و انتشارات صدوق آن را منتشر کرده است .
    به جز منابعی که چند مورد آن ذکر گردید در این پژوهش از کتب تاریخی دیگر مانند : بحارالانوار ، الاغانی ، مروج الذهب ، الملل و نحل ، فرق الشیعه و…… نیز استفاده شده است .
    1-10 شناخت واژه ها
    مطلب مشابه :  منابع تحقیق درمورد دیوان کیفری بینالمللی و کنوانسیون چهارم ژنو

  • پایگاه : این واژه در لغت نامه دهخدا به معنی مقام ، مرتبه ، منزلت ، جایگاه، رتیه ،درجه و شایستگی به کار رفته (دهخدا ، 1377 )و در این پژوهش به معنی مقام ومنزلت شیعه به کاررفته است .
    شیعه : واژه شیعه در لغت، از ماده «شیع» به معناى مشایعت، پیروى و شجاعت است .این نام در اصطلاح غالبا بر کسى که على و اهل بیت علیهم السّلام را دوست بدارد اطلاق مى‌شود . در قرآن مجید، نام شیعه در سورۀ قصص آمده است: «فَاسْتَغاٰثَهُ اَلَّذِی مِنْ شِیعَتِهِ عَلَى اَلَّذِی مِنْ عَدُوِّهِ» « مردى که دوستدار موسى بود، در پیکار خویش بر ضد دشمن خود، دست یارى‏خواهى به سوى آن حضرت گشود» ( قصص، آیه 15 )  .
    مراد از «شیعه» در این پژوهش همان شیعه ی اثنا عشرى است.
    اجتماعی : بروس کوئن در تعریف اجتماع می‌گوید: «اجتماع عبارت است از گروهی از مردم که در یک منطقه خاص جغرافیایی اسکان دارند و دارای فرهنگ و شیوه زندگی مشترکی‌اند، به وحدت خاصّ میان خود آگاهند و به طور جمعی یک هدف را دنبال می‌کنند.» در این پژوهش اجتماع را محدود به یک منطقه جغرافیایی نگرفته‌ایم، بلکه این تعریف شامل شیعیان عصر امام صادق (ع) می باشد.
    فرهنگی :جامعه شناسان براى واژه «فرهنگ» حدود پانصد معنا ذکر کرده اند که پرداختن به تک تک آنها و بررسى نقاط قوّت و ضعف هر یک از آن معانى و مقایسه آن با دین بسى دشوار خواهد بود. در برخى تعاریف، فرهنگ در برگیرنده اعتقادات، ارزشها و اخلاق و رفتارهاى متأثر از این سه، و همچنین آداب و رسوم و عرف یک جامعه معین تعریف مى شود. در گونه اى دیگر از تعاریف، آداب و رسوم شالوده اصلى فرهنگ تلقّى مى شود و صرفاً ظواهر رفتارها، بدون در نظر گرفتن پایه هاى اعتقادى آن، به عنوان فرهنگ یک جامعه معرّفى مى گردد.
    و بالأخره در پاره اى دیگر از تعاریف، فرهنگ به عنوان «عاملى که به زندگى انسان معنا و جهت مى دهد» شناخته مى شود.
    سیاسی: واژه سیاسی منسوب به سیاست است که سیاست در فرهنگ لغت به معنی حکومت کردن و داوری و همچنین «خط‌مشی» یا «خط سیر و راهی که انسان پیش‌رو دارد، آمده است . معادل این واژه در زبان انگلیسی  politic و political است که در زبان فارسی به  سیاست و سیاسی ترجمه می شود.
    فصل دوم
    زندگانی و عصرامام صادق (ع)
    این نوشته در آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.