مقاله عدالت و انصاف و قواعد فقهی

دانلود پایان نامه
  • ـ عدالت در آیات الهی
    ـ عدالت در سنت الهی
    ـ بررسی عدالت از نگاه عقل
    ـ بررسی عدالت در سیرهی عقلا
    ـ ادعای اجماع پیرامون قاعدهی عدالت
    ـ ادلهی مخالفان ثبوت قاعدهی عدالت
    ـ عدم دلالت آیات الهی بر قاعدهی عدالت
    ـ عدم دلالت روایات بر قاعدهی عدالت
    ـ قاعدهی عدالت باعث هرج ومرج میشود
    ـ قاعدهی عدالت نفی ثبات احکام اسلام را در بردارد
    ـ روایات، مستند حکم فقهی است نه قاعدهی عدالت
    ـ کاربرد عدالت به فرض قاعده بودن
    ـ استنباط و کشف احکام فقهی

    در شناخت قواعد فقهی، قبل از ورود به بحث مستندات یک قاعده، بیان معنا ومفاد آن بسیار مهم است. مراد از مفاد یک قاعده، آن معنای کلیی است که از یک قاعده فهمیده میشود و از طریق آن میتوان نسبت آن را با سایر قواعد مرتبط بیان کرد یا آن را معیار تشخیص تطبیقات فقهی قرار داد. مراد از عدالت به عنوان قاعدهی فقهی نیز، عدالت در مقام تشریع است، عدالتی که قانون گذار آن را در تمام احکام خود لحاظ کرده است و در فصل اول این رساله از آن بحث شد. اما بحث مدلولی این قاعده، دامنه و گسترهی معنایی آن از بحث اصلی ما خارج است لذا تنها در فصل آینده درارتباط این قاعده با نفی ظلم که جنبهی سلبی آن و مفهومی مخالف از لفظ “إعدلوا” است اشارهای گذرا به آن خواهیم کرد.
    2ـ2ـ1. مستندات قاعدهی عدالت
    هرچند “حسن عدل و احسان” و “قبح جور و عدوان” به گفتهی محقق اصفهانی نویسندهی کتاب “نهایه الدرایه”و علامه طباطبایی از قضایای بدیهی یا دست کم از قضایای مشهوره است و تأکید و تأیید کتاب و سنت در این قبیل موارد، در واقع حکم ارشادی است با این حال برای تأکید و اطمینان بیشتر، لازم است سیری در آیات قرآن و برخی روایات و ادلهی دیگر داشته باشیم.
    عدالت در همهی شئون زندگی و وجود آدمی و هم چنین در عرصهی آفرینش دارای اصالت و همچون قاعده مطرح است. به فرمودهی شهید مطهری( رحمه الله)، اصل عدالت، با همهی اهمیت آن در فقه مورد غفلت واقع شده است. در فقه به هر مناسبتی، قاعدهای شکل گرفته اما در مورد عدالت، بی عدالتی روا شده است. اگر عدالت را همچون قاعدهی فقهی و حقوقی بپذیریم، می‌توانیم با به کار گیری آن در بسیاری از مسائل جدید، آن را کاشف از حکم شریعت ـ حتی در صورت عدم استناد به نص ـ بدانیم. گرچه اعتقاد بر این است که فقها در اعصار گذشته نیز در لابهلای فتاوا و کتب استدلالی فقهی خود از عدالت بهره جسته اند. آن ها دلیل عقل را اگر مستقلاً در سلسلهی علل احکام بدانیم در کنار سیرهی عقلا مهمترین دلیل در اثبات این قاعده میدانند که هرچند این قاعده کلامی هم باشد اما درمسیر فقه بسیار کارگشاست.
    اکنون بر آن هستیم تا مستندات قاعدهی عدالت را از منابع استنباطی یعنی، کتاب، سنت، اجماع و عقل فهرست نمائیم تا روشن گردد که این قاعده همچون سایر قواعد از مبانی استدلالی محکمی برخوردار است.

    مطلب مشابه :  مقاله رایگان درباره مدلسازی معادلات ساختاری و مدیریت ارتباط با مشتری

  • 2ـ2ـ1ـ1. عدالت در آیات الهی
    آیات قرآن کریم هم در جهت اثبات عدالت و هم در جهت نفی ظلم قابل تشکیک نیست:
    1ـ إِنَّ اللّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَإِیتَاء ذِی الْقُرْبَى.
    همانا خدا به دادگری و نیکوکاری و بخشش به خویشاوندان فرمان می‌دهد.
    حال چگونه است که خداوند فرمان به عدالت ورزی صادر کند و خود در عرصهی تشریع احکام و حقوق انسان ها، عدالت را رعایت نکند؟! اقتضای حکمت آن است که آمر، خود عامل هم باشد.
    2ـ لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْکِتَابَ وَالْمِیزَانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْط.ِ
    ما پیامبران خود را با دلایل آشکار روانه کردیم و با آن ها کتاب و ابزار سنجش را فرو آوردیم تا مردمان به عدالت و انصاف برخیزند.
    این نوشته در آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.