مقاله درمورد مخزن الاسرار و فرهنگ اسلامی

دانلود پایان نامه

8- قلم قدرت 21- جماد

  • بی نصیب و افسرده 32 –حضرت موسی

  • عشق
    9- لوح عالمان از عشق بی خبر 22- نبات انسانها که برخی عظیم الشان و برخی خرد مقدارند 33- حضرت داوود
    عاشق و رنجبر
    10- بهشت تجلی حق 23- وحوش
    کثرث بشر و صفات پنهانی او 34- حضرت عیسی کرم ، لطف ، پاکی
    11- دوزخ دنیا 24- طیور صفات علوم بشر رساننده به عالم وحدت 35- حضرت محمد(ص) مرکز فقر و اخلاص محض
    12- آسمان گرفتار در بند خویش
    36- حس انانیت و راه ناامن
    13- آفتاب همت های بلند
    37- خیال مرکز برداشتهای حس
    38- عقل ترجمان حق و ارزش بشر
    39- دل دریای عشق
    40- جان حق
    چهل سر فصل داشتن مصیبت نامه که نشانگر عدد کمال است شامل چهل سفر روحانی است که آدمی را به مرکز پرگار عالم یعنی (جان) می رساند (صدیقیان، 174: 293- 294).
    2-4- اسرار نامه
    این اثر را می توان لوح مشق عطار در زمینه ی مثنوی سرایی به شمار آورد. چون به عقیده ی بدیع الزمان فروزانفر آن را در عوان جوانی سروده و آثار بی تجربگی شاعر در بطن اثر مشهود است. اسرار نامه به لحاظ طرز تقسیم و تنظیم با بهای آن و تا حدودی بخشی از محتوا شبیه مخزن الاسرار نظامی است. به طورکلی میان آثار عطارو نظامی تقریباً اشتراک مضامین دیده می شود.
    این اثر مانند مخزن الاسرار رنگ و بوی زاهدانه و متعبدانه دارد، کلام بیشتر پند آمیز و تحذیری است و به شیوه ی سخن رانی اهل تذکیر درآمده، در این کتاب مقالات خطابی و حکایات تمثیلی در الزام توبه و زهد متعبدانه دیده می شود. (مقالات نخست کتاب تقریباً به همان شیوه ی معمول مخزن الاسرار – حمد و نعت خدا و رسول (ص) است و تقریباً جایی برای نقل تمثیل ندارد. باقی مقالات شامل حکایات غالباً کوتاه و احیاناً لطیفه های طنز آمیز، زهد آمیز، انتقادی یا عبرت انگیز است. با آنکه هر مقاله جوابی به مسأله ای جداگانه است. مجموع کتاب چیزی جز مسأله ی زهد و عبرت را در نظر ندارد. این مقالات در تمام کتاب تقریباً لحنی یکنواخت دارد و برای آن کس که در فضای فکر و روح شاعر نفس نمی زند تا حد زیادی ملال آور به نظر می رسد) (زرین کوب، 1378: 72- 73).
    ساختار کتاب شامل حمد و ستایش، نَعت رسول ا… و صحابه است که این دو مبحث در طی چهار مقاله می آید و قصه و حکایت در این قسمت دیده نمی شود. حکایات از مقاله ی پنجم آغاز می شود که مضمون آن عشق است. مقاله ششم اشاره به خیالی بودن عالم محسوسات دارد و دعوت به روی آوردن به عالم حق و حقیقت می کند. مقاله هفتم اشاره به رهایی از عالم صورت دارد که امری الزامی است. در سایر مقالات به طور خلاصه به این مباحث اشاره دارد: فانی بودن لذایذ دنیوی، شادی بخش بودن مرگ، استهزاری عقل و فلسفه، تفکر و حیرت، غافل نبودن از گذر عمر، توصیه به غره نشدن انسان به دنیا، توصیه انسان به عبادت، ترک دنیا ارائه ی تصویری صمیمانه از خودش و درخواست طلب عفو و فرستادن درود مخاطبان به روح وی اسرارنامه با سه مثنوی دیگر متفاوت است یکی به لحاظ حجم کمتر و دیگری عدم ارتباط حکایت ها با یکدیگر . درحالیکه در سه مثنوی دیگر عطار، صورت قصه در قصه داشتن و ارتباط قوی میان حکایات و داستان اصلی را شاهد هستیم و به لحاظ حجم نیز از اسرارنامه گسترده تر هستند. از لحاظ میزان حکایات و تمثیل، غنای محتوا، طرح موضوعات مختلف، سه مثنوی دیگر عطار در قیاس با اسرار نامه برتر هستند.
    2-5- اوضاع خراسان و شهر نیشابور در عصر عطار
    شیخ فریدالدین عطار در عصری به دنیا آمد که خراسان در ناآرامی بی سابقه ای به سر می برد. در سال (622- 575 ه) الناصر الدین الله خلیفه ی مقتدر عباسی با تمام قوا در صدد تضعیف حکومت های مرکزی ایران بر آمده و به یاری قرمانروای الموت در جای جای ایران، خصوصاً خراسان، قتل و کشتارهای پنهان سیاسی راه می اندازد. به جز عباسیان، ترکان غز، سلاجقه و خوارزمشاهیان نیز خراسان را به نا امن ترین منطقه تبدیل کرده بودند. در غرب ایران شهرهایی مثل تبریز، گنجه، همدان و اصفهان بر اثر قتل و غارت اتابکان سلجوقیان به ویرانه ای تبدیل شده بود. دروغ و فساد و ناامنی دوشادوش جنگ و توطئه و خونریزی در همه جای ایران بیداد می کرد.
    در این ایام چیرگی بدطینتان بر خوبان به چشم می خورد. عده ای ریاکار خود را مدرس نام نهاده و خلق را می فریفتند، عارفان سرهای پر سودا و گردن های ستبر داشتند و خانقاه محل عیش و نوش صوفیان شکم باره شده بود. در این زمانه سالکان حقیقی مشتی خوار شده و مطرود از جامعه بودند که در غربت می زیستند. سلاطین به ظاهر اعلان دوستی با صوفیان راستین داشتند ولی در عمل آنها را می آزردند و حتی به قتل می رساندند. خلفای فاسد جانشین رسول الله (ص) شده بودند. در چنین اوضاع آشفته و نابسامان ، مردی عطارنام از مردم نیشابور در میدان دین به پا می خیزد و با سلاح قلم و جامه ی معرفت و تقوا به جنگ جهل و ظلم و کفر؛ کمر می بندد و دایره المعارفی پر بار از فرهنگ اسلامی و عرفانی را با تصاویری زنده و جامع از اوضاع اجتماعی، اخلاقی و سیاسی ایران؛ از خود به یادگار می گذارد. (دنیای آرمانی عطار با زمانه ای که در آن می زیست تفاوت فراوان داشت. عصر و محیط زاهدان معرض از دنیا، عصر و محیط و اعظان معترض بر تجمل ها و افزون طلبی ها، و سرانجام عصر و محیط صوفیان صدق و صفاست) (زرین کوب، 1378: 17).
    (در سرزمین رویایی خیال عطار حاکمی در اوج قدرت و غفلت توفیق توبه می یابد یا تبهکاری بر اثر شنیدن آیه ای قرآن از صدیقان عصر می شود. پادشاه با حداقل ظلم به شدت منفور می گردد و تجمل پرستی و عشرت طلبی که از عادات عادی سلاطین است منفور و مغضوب است و مردم فردوست جرأت دارند این مسئله را از زبان دیوانگان به پادشاه گوشزد کنند). (پیرنیا، 1362: 82)
    کرامات اولیا راهمگان به چشم سر دیده و به دیده دل باور می کنند. عده ای در آسمان به پرواز در می آیند، گروهی بر آب راه می روند… گویی همگان در مدینه فاضله زندگی می کنند؛ اثری از گناه و حتی عمل مباح در انسانها به چشم نمی خورد. عده ای فرشته گون در عالم خاک به سر می برند. عطار همین فضا را درآثار خود ترسیم کرده و حکایاتش را مبتنی بر آن قرار داده است او از این طریق اعتراض خود را به گوش غافلان و دنیازدگان می رساند و روح پر آلام خویش را تسلی می دهد.
    این نوشته در آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.