زین العابدین و حضرت ابراهیم

دانلود پایان نامه
  • «صاحب تبصره العلوم که از علمای امامیه است درباره مضمون این روایت گوید مطابق عقیده حشویه است یعنی اخباریان ساده و خبر ضعیف مخالف قرآن است:هو ]اللَّهُ[الَّذی یُرْسِلُ الرِّیاحَ فَتُثیرُ سَحاباً ؛ «خداست آن که بادها را مى‏فرستدکه ابررا برمى‏انگیزانند.»
    (الروم/48)…واگرفرشتگان ابرراندندی محتاج تازیانه نبودی در راندن ابرانتهی.»
    (کاشانی،1346ش،5/99، ح2)
    علامه شعرانی درتفسیراوّلین آیه ازسوره اخلاص با استناد به‌کلام امیرمؤمنان چهارمعنی را ازآن حضرت در تفسیرمعنای واحدمی آورد. درانتهای این اسنتادکه به صورت گزینش و خلاصه کلام آن حضرت است، عبارت انتهی ملخصاً را برای بیان تلخیص حدیث امام ذکر می کند.(رک:کاشانی،1344ش،10/395،ح1)
    فصل سوم :
    مبانی تفسیری علامه شعرانی
    این فصل از پایاننامه درصدد است با مطالعه و بررسی حواشی تفسیری شعرانی، با آرای ایشان در مبانی مختلف تفسیر آشنا گردد. این نوشتار مقدمه ای در این راستا میباشد که با محوریت حواشی مرحوم شعرانی، بر تفسیر منهج الصادقین تدوین شده است.
    3-1- پیش فرض ها و مبانی تفسیری علامه شعرانی
    یکی از پیشنیازهای اولیه هر علم تعریف اصطلاحات و تبیین دامنه کاربردی آنها میباشد. با تعیین جایگاه و حیطه هر علم، از اختلاط معانی ومفاهیم جلوگیری به عمل میآید. زیرا عدم تمایز تعاریف و تداخل آنها مجموعهای درهم آمیخته از مطالب غیر مرتبط بههم، به وجود میآورد. و در نتیجه تغییر کاربری تعاریف را دربردارد.
    با مقایسه معانی لغوی اصول1(پایه، ریشه، انتهای چیزی)و مبانی2(بنیان، ریشه، پایه و اساس) در منابع لغوی مترادف بودن آنها و تفاوت معنایی این دو واژه با کلمه روش3 مشخص می شود.اما در مباحث تفسیری باید به تعریف اصطلاحی این واژگان توجه داشت.
    (رک: بخش 1-6- ؛تعریف مفاهیم )
    در این پژوهش منظور از مبانی تفسیری علامه شعرانی، پیش فرض های مفسر است که وی با پذیرش آنها به تفسیر روی آورده است.
    آنچه که علامه شعرانی در حواشی تفسیری خود را مقید به آن کرده است، مواردی است که شالوده اندیشه تفسیری وی را بنیان نهاده است. قواعد و احکام تفسیرکه ایشان ذکر کرده اند، با توجه به معانی ذکر شده از مبانی تفسیری در این پژوهش،اشاره به پیش فرض های تفسیری ایشان دارد. شعرانی معتقد است که تفسیر در هرزمان از شرایط خاصی متأثر است.بنا به نظر علامه شعرانی اهداف تفسیر در عصر حاضراز مبانی زیر تبعیت می کند. با این توضیح که در تقسیم بندی زیر که براساس نظرات مرحوم شعرانی می باشد پنج مورد اول از شاخصه های تفسیر معاصر و مورد ششم از ویژگی های اختصاصی تفسیر در زمان پیامبر می باشد:
    1.توجه به هماهنگی و یکسانی لغات عربی مورد استفاده در تفسیر معاصر با لغات زمان پیامبرو تحقیق دراصالت کلمه در صورت یکی نبودن کاربرد معنای کلمه در زمان معاصر با زمان پیامبر .
    2.دقت به ترکیبات نحوی که گاهی باعث اشتباه در معنا می شوند. مثلاً درإنَّمایَخْشَىاللَّهَمِنْعِبادِهِالْعُلَماءُ[فاطر:28 ] باید توضیح دادکه لفظ جلاله، مفعول«یخشی» و«العلماء» فاعل آن است نه برعکس .
    3.آشنایی به قواعد نحوی و لغوی و آگاهی به تاریخ، از نیازهای زمان معاصر در شناخت وجه نزول آیات مربوط به جنگها و وقایع زمان پیامبر می باشد. مرحوم شعرانی آگاهی به این موارد را از نیازهای زمان بعد از پیامبر می داند و مردم زمان نزول را به علت اینکه لغت و نحو، فطری آنها بوده و شاهد مستقیم وقایع بودند، بی نیاز از آنها می داند.
    4.تقویت علم کلام که باعث رفع شبهه در مسائل اصول و فروع دین وآیات مستمسک گروه های مختلف کلامی می شود. ایشان آیهالرَّحْمنُعَلَىالْعَرْشِاسْتَوى‏[طه 5]را از مواردی می داندکه گروهی با آن برجسمانیت خدا دلیل می آورند. مرحوم شعرانی آیات جبر و تفویض و مسائل صفات و حدوث اسماء را نیز در این راستا می داند. و وظیفه دانشمندان علم کلام را در تفسیر این آیات، استفاده از قواعد عقلی صحیح یا نقلی متواتر بیان می کند.
    5.مبارزه و دفع شبهاتی که ملاحده و زنادقه یا یهود و نصارا بین مسلمین منتشر کرده و بر آیات کریمه قرآن ایراد گرفتهاند و دفع آن امروز واجب است.
    6.تفسیر وبیان آیات متشابهه به شرط اینکه از روی نقل صحیح از معصوم باشد؛ مثلاً حروف مقطعه اشاره به چیست یافَبَدَّلَالَّذینَظَلَمُواقَوْلاًغَیْرَالَّذیقیلَلَهُمْ[بقره 59 ]آن قول چه بوده و مسلمین صدر اول به این قسمت از تفسیر متوجه بودند.مرحوم شعرانی تفسیر رایج در زمان پیغمبر را همین تفسیرالفاظ متشابهمی داند»(شمس و دیگران، 1382ش، قواعد تفسیر و احکام آن، در یاد نامه فرزانه ناشناخته،صص759-761)
    3-2 – تفسیر مفهومی و مصداقی
    یکی از مبانی اساسی تفسیری که مرحوم شعرانی درسرتاسر حواشی تفسیریاش بر منهج الصادقین و دیگر آثارش خود را مقید به تبیین آن کرده است،تعریف تفسیرمفهومی و مصداقی و خارج نمودن مواردی از قبیل تمثل و اقتباس و تشبیه از محدوده تفسیرمفهومی میباشد.وی با تقسیم تفسیر به دو نوع (مفهومی و مصداقی) با استناداتی قرآنی تمایز آنها را به روشنی بیان میکند:«گاهی لفظ، مجمل است و مفهوم آن را باید تفسیر کرد مثل آن که «صعید» در فَتَیَمَّمُواصَعیداًطَیِّباً]نساء/43[ سطح زمین است و«ضلال» درإِنَّکَلَفی‏ضَلالِکَالْقَدیمِ]یوسف/95[ هیمان عشق است و «ایمان» درماکُنْتَتَدْریمَاالْکِتابُوَلاَالْإیمانُ]الشوری/52[ جزئیات و تفاصیل شریعت است. گاهی مفهوم کلام روشن است اما افراد و مصادیق آن مشتبه. مانند«غیب»درالَّذینَیُؤْمِنُونَبِالْغَیْبِ]بقره/3[چون غیب به معنای چیزی ناپیدا و پنهان از حواس ظاهر است، اما این که خداوند ایمان به کدامیک از پنهانیها را مقدم بر همه چیز شمرده است میان مفسران خلاف است وهرکس در تفسیر چیزی گویدوغالباً در تفاسیر مصداقی میتوان مراد را اعم از همه محتملات دانست.»(کاشانی،1347ش،مقدمه1/28)
    مرحوم شعرانی به روایاتی از اهلبیت اشاره میکند که از باب تمثل به آیات قرآن و تطبیق آیات بر امامان میباشد.ایشان این موارد را جزء تفسیرمفهومی نمیداند. مثلاً ایشان تمثل درباره ماه های دوازده گانه در قرآنإِنَّعِدَّهَالشُّهُورِعِنْدَاللَّهِاثْناعَشَرَشَهْراً[التوبه:36 ]که در روایات معصومیناز جهت انطباق با عدد دوازده، مصداق آن را ائمه معصوم دانسته اند را در زمره تفسیر مفهومی نمی- داند.یا اینکه روایاتی را که، حضرت ابراهیم را به مناسبت آیه وَإِنَّمِنْشیعَتِهِلَإِبْراهیمَ[الصافات:83] شیعه امیرالمؤمنین علی معرفی کرده است را از باب تفسیر مفهومی نمی داند بلکه از آن به عنوان تمثل یاد می کند.»(همان جا) اصرار علامه شعرانی در به کار بردن واژه تمثل در مقابل تفسیر مفهومی، موارد متعددی دارد. نمونه دیگر اینکه،دربرخی تفاسیر شیعه و از جمله منهج الصادقین «صراط» را درآیه زیر به امیرالمؤمنین تفسیرکردهاند:قالَهذاصِراطٌعَلَیَّمُسْتَقیمٌ؛« [خداى‏] گفت:اینراهىاستراستکه [نگاهداشتآن‏] برمناست.»(حجر/41)
    شعرانی ضمن اینکه حدیثی را بر حقانیت امام علی میآورد. اما در مقام تفسیر آیه، بنا را بر تفسیر مفهومی میگذاردومضمون تفاسیر شیعه در اینباره را از جهت تمثل درنظرمیگیرد:«در بعض کتب شیعه آمده است که اشاره به صراط، امیرالمؤمنین است وبیشک صراط مستقیم همان بودکه او رفت چنانکه پیغمبر درخبرمتفقعلیه فرمود:«علیمع الحق حیث مادار»امادرمقام تفسیر مفهومی همان که مؤلف گویدکافی است.»(کاشانی،[ح،ش]،1346ش،5/163)
    ملافتح الله کاشانی ذیل آیه 6 قصص:وَنُمَکِّنَلَهُمْفِیالْأَرْضِ…به ذکر روایاتی ازائمه معصومین از جمله امام زین العابدین میپردازد با این مضمون که نیکوکاران را اهلبیت و شیعیان ایشان معرفی میکند و آنها را به منزله حضرت موسی و شیعیان موسی و دشمنان اهل بیت را به مثابه فرعون و اتباع وی میداند .
    مرحوم شعرانی به طعن مخالفان بر این نوع تفسیر (تمثل اهل بیت به آیات قرآن ) اشاره میکند: «با این کلام وجه حمل آیه بر آل محمد و طعن مخالفین بر اینگونه تفسیر معلوم میگردد چون اصل کلام درباره قوم موسی و فرعون است و حمل آن بر به تنزیل و تشبیه ]است[ و مخالفان گویند هر آیه را بیمناسبت حمل بر اهلبیت میکند و چنین نیست.»
    مطلب مشابه :  پایان نامه با موضوع شرکت کنندگان و خانواده ها

  • (کاشانی،[ح،ش]،1346ش،7/70)
    این نوشته در آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.