روش های تفسیری و باورهای مذهبی

دانلود پایان نامه

روشها وگرایش های تفسیری علامه شعرانی

  • 4-1- روش ها و گرایش های تفسیری
    تقسیم بندی های متعدد روش ها و گرایش های تفسیری، امری اعتباری است.وپژوهشگران ازشیوه یکسانی پیروی نمی کند.اما باید توجه داشت که، این تعدد تقسیم بندی ها وتعریف های مختلف ازاین کلمات به خلط معانی منجر نشود.تعریف روش وگرایش به تعیین محدوده اصطلاحی این دو واژه کمک می کند:«روش تفسیری امری فراگیر است که، مفسر آن را در همه آیات قرآن به کار می گیرد.واختلاف درآن،باعث اختلاف در کل تفسیر می شود.وآن چیزی جز منابع و مستندات تفسیر نیست.»(مرتضایی،1390ش،ص48)
    نویسنده در ادامه، اختلاف منابع نویسنده(روایات، قرآن، عقل،کشف وشهودو…)رامناهج یا روش- های تفسیری می نامد.وتفاسیر مأثور، قرآن به قرآن، شهودی، ظاهری، باطنی، عقلی و اجتهادی را در چهارچوب روش های تفسیری قابل ارزیابی می داند.(همان جا)
    اما گرایش های تفسیری، رنگ سلیقه ای و شخصی دارد:«گرایش تأثیر باورهای مذهبی، کلامی، جهت گیرهای اصلی و سبک های پردازش در تفسیرقرآن است که، براساس عقاید، نیازها، ذوق و سلیقه و تخصص علمی مفسر شکل می گیرد.»(رضایی اصفهانی،1382ش،ص23)
    مقایسه دو تعریف فوق به این نتیجه منتهی می شودکه روش ها، ابزار مفسر در تکوین تفسیرو گرایش ها، نحوه جهت گیری و سلیقه مفسر در ساماندهی تفسیر می باشد.
    این فصل روش های تفسیری علامه شعرانی راذیل عناوین:روش تفسیری قرآن به قرآن،روش تفسیری قرآن به سنت،روش تفسیری اجتهادی(عقلی)وروش تفسیرعرفانی و گرایش ها رابا عناوینی از قبیل:
    گرایشلغوی،گرایش‌کلامی،گرایش فقهی، رویکرد اجتماعی،گرایش فلسفی و دیدگاه علمی در تفسیرقرآن مورد بررسی قرار می دهد.
    4-1-1- روش تفسیری قرآن به قرآن
    این روش به عنوان بهترین روش در تفسیر قرآن،حائز اهمیت است.منبع مفسر در روش تفسیری «قرآن به قرآن»آیات قرآن به عنوان مصدر الهی است که، به عنوان ابزار مفسر برای پیبردن به مقصود و مراد کلام وحی مورد استفاده قرار میگیرند.
    تفسیرقرآن به قرآن،رویکرد پیامبر اکرم و ائمه معصومین است.قرآن ناطق امیرمؤمنان علی به این روش تفسیری صحه می نهد:«أَنَّ الْکتِابَ یُصَدَّقُ بَعْضُهُ بَعضاً.»؛«بعضی از قرآن تصدیق می کند بعض دیگرش را.»(سیدرضی،:1379ش، خطبه18،1/76 )
    و«َیَنْطِقُ بَعْضُهُ بِبَعْضٍ وَ یَشْهَدُ بَعْضُهُ عَلَی بَعْضٍ.»؛«بعضی از آن به بعض دیگر گویا و بعضی از آن بر بعض دیگر گواه است.»(همان، خطبه133، 1/414)
    این نگرش تفسیری به قرآن مبنای اصلی تفسیرمیباشد. وروشهای دیگردرکنارآن، مکمل تفسیر هستند. به گونه ای که برخی از محققان قرآنی اولویت تفسیری خود را بر این نگرش نهاده اند:
    زرکشی روش تفسیری قرآن به قرآن را نیکوترین شیوه تفسیر قرآن دانسته، و بر این باور است که هر آنچه در جایی مجمل و مختصر باشد، در جای دیگر مفصل و گسترده است.(زرکشی1410ق /1990م،2/315)
    و ابن کثیر نیز صحیح ترین روش را در تفسیر، روش قرآن به قرآن دانسته است. به اعتقاد وی هر آنچه از قرآن در جای مجمل باشد، در جای دیگر بسط یافته است.(ابن کثیر،1419ق،1/9)
    در عصرحاضرکتاب تفسیری«المیزان فی تفسیرالقرآن»اثر علامه سید محمد حسین طباطبایی عهدهدار این منهج تفسیری است، اولویت علامه، تفسیرقرآن با‌ ارجاع آیات به همدیگر است. علامه طباطبایی در مقدمه تفسیرخود، ضمن اشاره به اینکه شیوه تفسیری پیامبر اکرم و اهل بیت شیوه قرآن به قرآن است.خودرا ملزم ومتعهّد به پیروی ازآنان می داند. ایشان این رویکردتفسیری را تنهاراه مستقیم و روش بی نقصی‌دانسته که معلمان قرآن پیموده اند.
    (طباطبایی،1417،مقدمه،1/4)
    4-1-1-1- تقابل روش تفسیری قرآن به قرآن شعرانی با اخباریان
    شیوه تفسیری«قرآن به قرآن»، درتکامل اندیشههای علامه شعرانی جایگاه مهمی دارد. این مصدر وحیانی به عنوان الهام بخش ایشان قبل از هر منبع دیگری مورد توجه قرار گرفته است.
    میرزا ابوالحسن شعرانی، مانند بسیاری از مفسران متعهد به سرچشمه وحی، درنگرش تفسیر قرآنی خود و امدار این آیه شریفه است:… وَ نَزَّلْنا عَلَیْکَ الْکِتابَ تِبْیاناً لِکُلِّ شَیْ‏ءٍ…؛« و ما این کتاب را که بیانى رسا براى هر چیزى است بر تو فروفرستادیم.» (النحل/89)
    در حواشی تفسیری علامه شعرانی،آیات قرآن را مؤید و مبیّن هم مییابیم. ارتباط محتوایی و معنایی قرآن ابزار علامه برای رفع ابهام و اجمال از آیات است. رویکرد ایشان به قرآن متأثر از کلام «مفسّرراستین وحی» است که میفرمایند:«کتاب خدا است که بوسیله آن (حقّ را) می بینید و می گویید و مى‏شنوید، و بعضى ازآن به بعض دیگرگویا(پاره‏اى از آیات آن آیه دیگر را تفسیر می نماید)و بعضى ازآن بر بعض دیگرگواه است.(سید رضی، 1379 ش، خطبه133،2/414)
    این روش تقسیر قرآنی علامه شعرانی، در تقابل با دیدگاه گروهی از اخباریان در تفسیر آیات قرآن است که تنها، مصادر روایی را مبنا قرار میدهند و به احادیث معصومان برای تفسیر اکتفا می کنند. وشیوه تفسیر قرآن به قرآن و رجوع به آیات برای تبیین موارد مبهم قرآن را ضروری نمیدانند. این گروه به قول مؤلف«مبانی وروش های تفسیری قرآن» ضمن اکتفا به نقل اخبار واحادیث وارد شده در تفسیر قرآن، از تفسیرآیاتی که روایتی درتوضیح آنها وارد نشده است، خودداری کرده اند.(عمید زنجانی،1373ش، ص176) در جایی دیگر ایشان روش اخباریان را متاثر از افراط در به کار بردن روش نقلی و نفی هرگونه اعمال فکر و رای و اجتهاد شخصی، بیان کرده است که، در نتیجه آن قرآن کتابی مبهم دانسته (می شود)و تنها کلید آن از نظر این گروه، سماع و اخبار وارده از سرچشمه وحی می -باشد.(همان، ص192)
    مطلب مشابه :  دانلود پایان نامه درمورد روابط عاطفی موجود در خانواده دانش‌آموزان و رفتار دینی والدین دانش‌آموزان

  • میرزا ابوالحسن شعرانی با شاهد آوردن از آیات قرآن به رد نظر اخباریان میپردازد :
    ثُمَّ إِنَّ عَلَیْنا بَیانَهُ؛ «آنگاه بیان آن بر ماست.»(القیامه /19)در حاشیه بر این آیه میخوانیم:« اشاره به دفع توهّم بعضی اخباریین است که،گویند: هیچ یک از آیات قرآن برای ما جایزالعمل نیست. مگر اینکه در حدیث اهل بیت عصمت تفسیر آن وارد شده باشد. و خود ما ازآیات قرآن هیچ استفاده نباید بکنیم.»)کاشانی،[ح.ش]، 1344ش، 10/83)
    4-1-1 -2- نمونههایی از روش تفسیری قرآن به قرآن علامه شعرانی
    آن گونه که از آثار علامه شعرانی برمیآید، تفسیر قرآن با ارجاع آیات به هم به عنوان ملاک برداشتهای تفسیری ایشان،جایگاه مهمی دارد. درادامه مثالهایی ازاین شیوه تفسیری آورده میشود.
    این نوشته در آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.