روایات تفسیری و فیض کاشانی

دانلود پایان نامه

بنابر روایاتی که صدورآنها از معصومین قطعی است، اهل بیت در حقیقت مبین راستین قرآن هستند. زیرا که سرچشمه کلام آنها از قرآن است. و روح روایات معصومین چیزی جز قرآن نیست.از همین روست که شیخ طوسی درمقدمه«التبیان فی تفسیرالقرآن»روایات صحیح نقل شده از معصومین را حجت میداند و از هر چه غیر آن نهی میکند:«بدان که روایات در اخبار راویان ما آشکار است. به اینکه تفسیر قرآن جایز نیست مگر با سخن صحیح از پیامبر و ائمه، کسانی که سخنشان مانند سخن پیامبرحجت است. و سخن گفتن درباره قرآن از نزد خود جایز نیست.»)طوسی، بیتا،1/4 (

  • با توجه به آنچه گفته شد، سایر تفاسیر زمانی مورد توجه قرارمیگیرد که میزان بهرهوری مفسران از تفسیر معصوم معیار باشد.
    تفسیر«نورالثقلین»ازعبدعلیبنجمعه عروسیحویزی مفسرقرن یازدهم هجری و«البرهان فی- تفسیرالقرآن»ازسیدهاشم بن سلیمان بحرانی،مفسر قرن دوازدهم هجری وتفسیر«الصافی» ازملامحسن فیض کاشانی مفسرقرن یازدهم هجری از بین تفاسیر شیعه و تفسیر «جامع البیان فی تأویل آی القرآن» از ابوجعفر محمدبن جریر طبری، مفسر قرن چهارم هجری و «الدرالمنثورفی التفسیر با لمأثور» از جلال الدین سیوطی (9ق) از تفاسیر اهل سنت بر مبنای روش روایی به رشته تحریر درآمدهاند.3
    4-1-2- 1- جایگاه سنت در اندیشههای قرآنی شعرانی
    در حواشی تفسیری علامه شعرانی و سایرآثار وی توجه به «سنت» به عنوان زبان گویای قرآن، جایگاه مهمّی را دارد. ارجحیت دادن به روایات منقول اهل بیت و گزینش روایات تفسیری آنها نقش عترت را به عنوان «ثقل اصغر» و مکمل قرآن به عنوان «ثقل اکبر»4 در اندیشههای شعرانی بیان میسازد. وی با در نظرگرفتن نقش محوری حدیث، از آن به عنوان ابزاری و حیانی برای رسیدن به مفاهیم عالی قرآنی بهره میگیرد .
    کتاب منهجالصادقین که علامه شعرانی برآن حاشیه نوشته است،مملوازاحادیث وروایات پیامبر و معصومین است، بیآنکه مؤلف خود را ملزم به گزینش احادیث صحیح بداند، هر آنچه را که در منابع قبل تحت عنوان روایت معصوم یافته است نقل نموده است. متأسفانه بهکاربردن این گونه احادیث بدون توجه و تفقه در صحت یا عدم صحت آنان در طول زمان به صورت سنتی درآمده است که از کتابی به کتاب دیگر نقل شده است.کار برجسته علامه شعرانی در حواشی منهجالصادقین، بررسی این روایات است. تحقیق و پژوهش وی در زمینه شناخت احادیث و بررسی محتوایی و سند روایات که درگوشه وکنار منهجالصادقین پراکنده است، درصورت تنظیم یک اثر نسبتاً کامل فقهالحدیثی را به وجود میآورد. و این غیر از پژوهشهای روایی ایشان، در سایرآثارش میباشد .
    ادامه این بخش، به ارائه نمونههایی از تفسیر«قرآن به سنت» توسط علامه شعرانی میپردازد و سپس مواردی از آرای فقه الحدیثی ایشان ارائه می شود. هرچند تحقیق درباره پژوهشهای حدیثی شعرانی ازحد این نوشتار خارج است.
    4-1-2-2- مبانی کاربردی روش تفسیر «قرآن به سنت»درحواشی علامه شعرانی
    علامه شعرانی با استناد به روایات تفسیری اهل بیتدرجهت غنی ساختن ساختن تفسیر بهره گرفته است. از مطالعه حواشی ایشان برخی از نظریات ایشان استخراج گردیده است:
    الف. یافتن معنای ألفاظ قرآن با استناد به کلام معصوم :
    1.أَلا إِنَّهُمْ فی‏ مِرْیَهٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ أَلا إِنَّهُ بِکُلِّ شَیْ‏ءٍ مُحیطٌ؛«آگاه باش که آنان- کافران- از دیدار پروردگار خویش- روز رستاخیز- در شک‏اند،آگاه باش که همانا او همه چیز را [به علم و قدرت خود] فراگیرنده است.»(فصلت/54)
    شعرانی برای یافتن معنای لفظ «محیط» به کلام امیرمؤمنان علی متمسک میشود: لفظ محیط اعم است از احاطه علمی و احاطه وجودی. پس معنی عبارت همان است که مکرر امیرالمؤمنین به الفاظ مختلفه فرمود:«مع کل شی لا بمداخله»یا«داخل فی الاشیاء لا بالممازجه»یا«لا کدخول شیء فی شیء و خارج عنها لا بمباینه» و معنی صحیح وحدت وجود نیز همین است و صدور این عبارت از امیرالمؤمنین برهانی قوی است بر صحت دین مبین اسلام قویتر از معجزه شق القمر و ردالشمس.»(کاشانی،[ح.ش]، 1346ش، 8/201)
    2. قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ؛؛«بگو حق این است که:خدا یکتا و یگانه است.» (اخلاص /1)
    مرحوم شعرانی، با استنادبه خلاصه کلام امیر مومنان معانی مختلف وحدانیت را بیان نموده است:«درحدیث امیرالمؤمنین آمده است که واحد به چهار معنی است. دو معنی آن بر خدا روا نیست. و دو معنی رواست.اما آن دو معنی که روانیست، یکی واحد عددی است که گویند یک،دو، سه. و او ثانی و ثالث ندارد،تا گویم او یکی از شماره هاست. ودیگر نوع از جنس. و او با هیچ موجود مشترک نیست در جنسی،که گویم یک نوع ازآن جنس است. وآن دو معنی که رواست یکی آن است که گویم اویگانه است. ونظیر ندارد. چنان که گوییم فلان واحد عصر خویش است در علم و صنعت. و دویم آنکه در وجود او هیج ترکیب وتجزیه راه ندارد، نه درخارج و نه در وهم و نه درعقل. انتهی ملخصاً.»(کاشانی،[ح.ش]، 1344ش،10/395)
    ب.بیان عام بودن تفسیر معصوم نسبت به سایر تفاسیر:
    إِلَّامَنْأَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ؛«مگرآنکه با دلی پاک و رسته[از شرک وکفروگناه]به نزدخداآید.»
    (الشعراء/89)
    مؤلف منهج الصادقین، روایتی از امام صادق آورده که می فرمایند:قلب سلیم، دلی است که از حب دنیا سالم باشد.
    شعرانی با تمسک به کلام معصوم ریشه همه معاصی را دوستی دنیا دانسته و آن را که از این آفت ،سالم باشد از همه آفات سالم می داند. وی برمبنای این استدلال می نویسد:«آنچه که از حضرتامام صادق منقول است، اعم از تفسیر های دیگر است.
    (کاشانی،[ح.ش]، 1346ش،6/459)
    در نظر مرحوم شعرانی نگاه فراگیر معصوم در بیان تفسیری کلی و عام موثر است.
    ج.رفع اجمال آیه توسط روایات اهل بیت:
    وَیَوْمَ نَحْشُرُ مِن کُلِّ أُمَّهٍ فَوْجًا مِّمَّن یُکَذِّبُ بِآیَاتِنَا فَهُمْ یُوزَعُونَ؛«و روزی که از هر امتی گروهی از آن ها که نشانه های مارا دروغ شمردند برانگیزیم و فراهم آریم پسباز داشته شوند.» (النمل/83)
    کاشانی روایتی را از امام صادق آورده است که، امام در پاسخ به سئوالی که از حضرت پرسیده شد، مبنی براین که دررجعت،حق تعالی چه کسی را زنده می گرداند؟فرمودند:«آنکه ایمان محض داردیا کفر محض.»شعرانی ضمن اشاره به اینکه آیه فقط به رجعت کافر اشاره می‌کند، رجعت مومن رانیزبه‌وسیله‌خبرمعصوممحقق‌می داند.(کاشانی،[ح.ش]، 1346ش،7/59)
    د.مطابقت روایات معصوم با واقعیات تاریخ :
    مطلب مشابه :  پایان نامه روانشناسی : کیفیت دلبستگی

  • فَلَمَّا قَضَى مُوسَی الْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِن جَانِبِ الطُّورِ نَارًا قَالَ لِأَهْلِهِ امْکُثُوا إِنِّی آنَسْتُ نَارًا لَّعَلِّی آتِیکُم مِّنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَهٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّکُمْ تَصْطَلُونَ؛«پس چون موسی مدت را به پایان برد و با خانواده خویش روان گشت از سوی کوه طور آتشی بدید به خانواده خود گفت درنگ کنید که من آتشی دیدم شاید ازآن خبری آورم یا اخگری از آتش تاگرم شوید.»( القصص/29)
    این نوشته در آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.