دانلود پایان نامه پیشگیری جامعه مدار و کودکان و نوجوانان

دانلود پایان نامه
  • وضعیّت و حالت روانی، هم چنان که از منظر حقوق جزا در مجرمانه بودن اعمال و رفتار یک انسان نقش دارد و عنصر روانی را به عنوان یک رکن مستقل از ارکان جرم به حساب می آورد، در اصل شکل دهی رفتار و نوع عملکرد افراد نیز تأثیر مستقیم دارد. آرامش فکری و سلامت روانی نقش بسزایی را در کاهش رفتارهای مجرمانه و نابهنجار دارا می باشد. واضح است که افزایش فشار روانی و کاهش آستانه تحمّل در مواجهه با رخدادهای گوناگون فردی و اجتماعی در جامعه قطعا موجب بروز پاره ای از جرائم همچون ضرب و شتم، توهین و… می شود.
    یکی از راهکارهایی که در جهت کاهش فشار روانی ارائه می شود، توصیه به صبر و تحمل و افزایش قدرت خویشتن داری است. چنان که گفته شد مهارت خود کنترلی و افزایش صبر به لحاظ ارتباط مستقیم با آمار بزهکاری از اهمیّت بالایی برخوردار است و همین امر ضرورت آموزش و پرداختن به آن را در مراحل اوّلیه ی یادگیری، توسط محیط مدرسه توجیه می کند. مدرسه نیز از طریق ابزارهای موجود باید این رسالت را به بهترین نحو به انجام برساند. علاوه بر آموزش عملی از طریق معلّمان و مربّیان، کتب درسی نیز جایگاه و فضای مناسبی برای آموزش این مهارت در اختیار دارد و از طریق آموزش مستقیم و یا اعمال کمال خویشتن داری در رفتار شخصیت ها و الگوهای داستان های کتب درسی می تواند فراگیر را به تمرین این مهارت معطوف سازد.
    گفتار سوم: آموزش کاربردی حرفه و فنون
    جرائم و انحرافات به ویژه جرائم مالی دلایل مختلفی دارد که یکی از آن ها مسائل اقتصادی است. تقریبا در تمام دنیا فقر و بیکاری به عنوان موارد مهم دخیل در بروز جرائم و خشونت ها برشمرده می شود. کشور ما نیز از این امر مستثنا نیست. در دین مبین اسلام نیز فقر به عنوان عاملی در راستای انحراف و سقوط فرد معرفی شده است. پیامبر (ص) می فرمایند: «کادَ الفَقرُ أَن یَکوُنَ کُفرا: نزدیک است که فقر به کفر انجامد.» همچنین می فرمایند: «مَن لا مَعاشَ لَه، لا مَعاد َلَه: کسی که زندگی مادّی ندارد زندگی معنوی هم ندارد.»
    فقر، بیکاری و مشکلات اقتصادی علل مختلفی دارد که نداشتن مهارت برای اشتغال به کار و کسب درآمد شاید یکی از شایع ترین آن ها باشد. از این رو آموزش فنون و مهارت هایی که نوجوانان را برای اشتغال و کسب درآمد در آینده آماده سازد، برای پیشگیری از بزهکاری آنان ضروری است.
    مدرسه به عنوان نهاد رسمی آموزش و پرورش و یکی از مهم ترین کانون های یادگیری در سنین کودکی و نوجوانی، سهم بالایی درآموزش مهارت ها و فنونی دارد که فراگیر را در کسب شغل در آینده یاری می دهد. مدرسه این وظیفه را نیز به طرق مختلف می تواند انجام دهد که آموزش از طریق کتب درسی همچون حرفه و فن یکی از ابزارهای کاربردی در این زمینه است. کتب فنّی و حرفه ای به لحاظ محتوایی باید به گونه ای طرّاحی شود که بتواند حداقّل مهارت هایی سطحی و در عین حال پایه ای را به فراگیر آموزش دهد تا همین سطح از آموزش زمینه ای برای قدرت کسب فنون حرفه ای در آینده شود. بنابراین کتب درسی از طریق آموزش صحیح مهارتهای شغلی، می تواند باعث کاهش فقر و بیکاری و در نتیجه آمار بزهکاری شود.
    گفتار چهارم: بیان پیامدهای هنجار شکنی و عدول از ارزش ها
    هدف های سیاست جنایی مؤثّر در جامعه وقتی تحقّق می یابد که تدابیر پیشگیرانه همواره در درجه ی نخست اهمیّت باشد. یکی از جنبه های پیشگیری از جرم از منظر حقوقدانان این است که تنظیم فهرستی از جرائم و مجازات ها و آگاهانیدن افراد جامعه نسبت به آن ها تأثیر نیکویی در پیشگیری از جرم خواهد داشت. با اجرای مجازات ها، این انتظار می رود که آثار عبرت انگیز آن در تعدیل تمایلات بزهکارانه افراد مؤثر افتد و کسانی که میکوشند راه بزهکاری را انتخاب کنند از راه خود باز ایستد و در واقع پیشگیری عمومی تأمین شود. پیشگیری عمومی از بزهکاری و ارعاب عام یکی از اهداف مجازات ها است. بنابراین نشان دادن نتیجهی هنجارشکنی و تخلفات، به افراد یک جامعه نقش مؤثّری در پیشگیری از جرم دارد. این امر در آموزه های دین مبین اسلام نیز مورد توجّه قرار گرفته است. خداوند مهم ترین هدف ارسال پیامبران را در آیه 48 سوره ی مبارکه انعام اینگونه بیان می کند:«وَ ما نُرسلُ المُرسِلین اِلاّ مُبشِّرین وَ مُنذَرین…..: و ما پیامبران را جز برای بشارت و بیم دادن نفرستادیم». همانطور که مشخّص است بیم دادن و بر حذر داشتن افراد از نتایج اعمالشان قطعا موجب سعادت دنیوی و اخروی خواهد بود که خداوند آن را مهم ترین رسالت انبیاء دانسته است. در آیه های دیگری از قرآن کریم نیز خداوند بندگان را مورد بیم و انذار قرار می دهد. به عنوان مثال در آیه 257 سوره مبارکه بقره در وصف کافران می فرماید: « و الَذّینَ کَفَروا اوّلیاؤهُم الطّاغوت یُخرِجونَهُم مِنّ النّورِ اِلَی الظُّلمات اوّلئِکَ اَصحابُ النّارِ هُم فیها خالِدون: و کسانی که کفر ورزیدند، سرپرستانشان طغیان گران هستند که آنان را از روشنایی سوی تاریکی ها به در می برند آنان همراهان آتش اند و در آن جا جاودانند». بنابراین از دیدگاه اسلام نیز آگاه کردن افراد به آثار مخرّب عدول از ارزش ها، عاملی مؤثّر در پیشگیری از بروز گناه و انحراف است.
    با وجود اینکه پیشگیری عمومی از طریق اجرای مجازات بر عهده ی نظام قضائی یک جامعه است، ولی سایر نهادها هم نه از طریق اعمال مجازات بلکه دیگر طرق می توانند در ارعاب عام گام هایی مؤثر بردارند. نظام آموزش و پرورش و در معنای خاص مدرسه، به عنوان متصدّی امر تعلیم و تربیت، با توجّه به ارتباط مستمر و نزدیک با کودکان و نوجوانان در سال های آغازین یادگیری، نقش مهمی را در انجام این رسالت بر عهده دارد.کتب درسی این قابلیت را دارد که نتایج هنجار شکنی را در قالبی قابل فهم و متناسب با رشد شناختی فراگیران، به تصویر بکشد، چه از طریق آموزش مستقیم و بی واسطه و چه از طریق قالبی داستانی. واضح است که در پرداختن به این امر و ارعاب و آگاه کردن فراگیران باید سن و روحیه ی شکننده و حساس آن ها مورد توجّه قرار گیرد.
    مبحث دوم: کتب درسی و پیشگیری رشدمدار از جرم
    همانطور که در فصل گذشته بررسی شد، پیشگیری در معنای خاص یا همان پیشگیری غیرکیفری، در یک تقسیم بندی رایج به پیشگیری اجتماعی که بیشتر با تأمین حقوق اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مردم در سطح جامعه محقق می شود و پیشگیری وضعی که با رعایت حقوق و آزادی های مدنی و سیاسی مردم به اجرا گذاشته می شود تا عادلانه و منصفانه باشد، تقسیم میشود.
    پیشگیری اجتماعی را معمولا به دو دسته تقسیم می کنند: پیشگیری جامعه مدار یا محیطی که بر تاثیر محیط های پیرامون انسان بر بزهکاری تأکید دارد و پیشگیری رشدمدار که معطوف بر تدابیر پیشگیرانه در مراحل مختلف رشد کودک و نوجوان ناسازگار می باشد.
    در این مبحث، به فراخور موضوع تحقیق، صرفا به بررسی پیشگیری رشدمدار و جایگاه محتوای کتب درسی در این نوع از پیشگیری خواهیم پرداخت .
    گفتار اوّل: ماهیت پیشگیری رشدمدار
    تدابیر روانی– اجتماعی پیشگیرانه نسبت به اطفال و نوجوانانی که با توجّه به شرایط خانوادگی، محلی، تحصیلی و… در سنین پایین و نامتعارف در موقعیّت های بحران و انحراف و در آستانه ی ارتکاب جرم قرار می گیرند و یا در برخی موارد مرتکب انحراف هایی می شوند که به عنوان جرایم مانع جرم انگاری شده اند( مانند ولگردی، تکدی گری، فرار از خانه، اعتیاد و…) و یا مرتکب رفتارهای مجرمانه می شوند و بنابراین بیم آن می رود که بزهکاری در آنان مزمن و پایدار شده و در آینده (دوران بزرگسالی ) به بزهکاران به عادت یا تکرار کننده جرم تبدیل می شوند، به صورت افتراقی اعمال و به اجرا گذاشته می شوند( پیشگیری ثانویه و ثالث)، در چهارچوب پیشگیری اجتماعی از نوع رشدمدار مورد مطالعه قرار می گیرند.
    در پیشگیری رشدمدار با شناسایی اطفالی که زودتر از سنین معمول رفتارهای ناسازگار، منحرفانه و مجرمانه از خود نشان داده اند، تلاش می شود تا ضمن شناسایی خلأها، کمبودها یا مشکلات عاطفی، تربیتی، تحصیلی، فرهنگی و… که به این دسته از رفتارها منجر شده اند، با خود آنان یا در صورت لزوم با اعضای خانواده آنان، معلمان و همکلاسی ها در مدرسه، همسایگان درمحله،گروه همسالان وهمبازی ها و… برخورد متناسب صورت گیرد. بنابراین، در پیشگیری اجتماعی رشدمدار علاوه بر خود منحرف یا بزهکار ممکن است والدین، دوستان، همکلاسی ها، آموزگاران و… نیز مشمول اقدام ها و مداخلات روانی– اجتماعی شوند که هدفشان پیشگیری از مزمن، پایدار و مقاوم شدن جرم در آینده است.
    به طور کلی مداخله های روانشناختی-اجتماعی رشدمدار، شامل همه اقدامات و فعّالیت هایی میشود که هدفشان میسّر ساختن امکان شناسایی اطفال در معرض خطر و کاهش احتمال درگیری و وارد شدن آن ها در رفتارهای جنایی پایدار در آینده است. اقدامات و مداخلات مذکور بر روی تحقّق اهدافی چون گسترش مسئولیت فردی، بهبود رفتار اجتماعی، تقویت علقه های خانوادگی و اجتماعی نسبت به نهادهای اصلی جامعه پذیر کننده از قبیل مدرسه، محله و محیط کار، تقویت ثبات خانواده، انسجام گروهی، تقویت رفتار و مسئولیت پرورشی والدین و… متمرکز می شوند. به عبارت دیگر، می توان گفت این نوع پیشگیری به دنبال احیا و تقویت شرایط تعلیم و تربیت طبیعی اطفال مسأ له دار است .
    بر اساس مطالعات جرم شناسان کانادایی در دانشگاه مونترال، پیشگیری رشدمدار باید برای تحقق چهار هدف عمده اعمال شود: گسترش صلاحیت و قابلیت پرورشی والدین، گسترش صلاحیّت و ظرفیّت اجتماعی طفل، برانگیختن توسعه ی قدرت و توانایی شناختی طفل و بالأخره ترکیب اقدام هایی مناسب و اعمال آن ها نسبت به والدین و اطرافیان اطفال از طریق مدرسه.
    پیشگیری رشدمدار از نظر اخلاقی و به طور کلی به لحاظ حقوق بشری بسیار ظریف و حسّاس است ؛ بدین معنا که مداخله های روانی– اجتماعی به منظور پیشگیری عادلانه از مقاوم و پایدار شدن بزهکاری در آینده، باید همراه با رعایت حقوق و آزادی های مدنی و سیاسی اطفال، والدین، دوستان و به طور کلی کسانی که مشمول این مداخلات واقع می شوند، باشد این اصل استثنا پذیر نیست، مگر اینکه مستقیما به نفع کودک باشد و قانون آن را مجاز شمرده باشد. اجتناب از انگ زنی و نشانه دار کردن آنان در جامعه و برانگیختن حس بدبینی اطرافیان نسبت به وی، اجتناب از افشای خصوصیّات و اسرار زندگی شخصی، اجتناب از متلاشی شدن حیات خانوادگی و شغلی، اجتناب از تجاوز به تمامیت جسمی– معنوی آنان و به طور کلی اجتناب از تجاوز به حقوق اساسی و حقوق مربوط به کرامت، حیثیت و منزلت انسانی هر یک از آنان در اعمال این اقدامات ضروری است.
    گفتار دوم : جایگاه کتب درسی در پیشگیری رشدمدار از جرم
    همانطور که ذکر شد مجموعه تدابیر روانی– اجتماعی پیشگیرانه نسبت به اطفال و نوجوانان با ویژگی های خاص، در چهار چوب تدابیر پیشگیرانه رشدمدار قرار می گیرد.
    مجموعه تدابیر پیشگیرانه رشدمدار طیف وسیعی از اقدامات را شامل می شود که عوامل خطر آفرین را هدف قرار می دهند. یکی از ابزارهایی که می تواند در پیشگیری رشدمدار مؤثّر واقع شود یا به مفهوم دقیق تر، خود نوعی تدبیر پیشگیرانه رشدمدار باشد، آموزش از طریق کتب درسی و محتوای آموزش آن است. اهمیت بحث آموزش در خصوص اطفال و نوجوانان در معرض خطر در اسناد بین المللی همچون بیانیه سالامانکا نیز مورد اشاره قرار گرفته است که در مبحث آتی به آن خواهیم پرداخت.
    برای تبیین دقیق تر جایگاه کتب درسی در پیشگیری رشدمدار از جرم، لازم است به اصول و عناصر حاکم بر این قسم از پیشگیری پرداخته شود. پیشگیری رشدمدار مبتنی بر عناصر و اصولی است که منطق این رویکرد در زمینه پیشگیری از جرم را توجیه می کند. در ادامه به ذکر برخی از آن ها خواهیم پرداخت.
    قبل از پرداختن به این عناصر و اصول لازم به توضیح است که اگر چه عنوان این موارد خیلی کلّی است و جای طرح آن در ذیل گفتاری مستقل می باشد ولی همانطور که در فوق ذکر شد تبیین جایگاه کتب درسی در پیشگیری رشدمدار در کنار این اصول و عناصر امکان پذیر است. لذا به ناچار این موارد را ذیل گفتار حاضر آورده ایم.
    این نوشته در آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.