تدریس و یادگیری با رایانه

حدود پنجاه سال از ظهور رایانها میگذره. در همین مدت کوتاه، پیشرفتهای زیادی در جهت کامل تر و قوی تر شدن این دستگاه صورت گرفته طوری که الان، به یکی از موثر ترین ابزارای بشر تبدیل شده. کمتر زمینه ای از زندگی آدم رو میشه یافت که رایانه به اون راه نبرده باشه و از ازخود تاثیر خوبی در ساده تر کردن و سریع تر کردن کارا بر جا نگذاشته باشه، ازجمله مراحل آموزش _یادگیری و فعالیتای جنبی اون هم از بخش نفوذ رایانه بر کنار نمونده، طوریکه امروز رایانه به عنوان یکی از رسانه های آموزشی معتبر در موقعیتای آموزشی و غیر رسمی مطرح شده (فیضی، 1381).  عصر حاضر رو سده «رایانه و ارتباطات» هم نامیده ان، چون به کار گیری رایانه در کلیه جنبه های زندگی آدم، با کاربردهای جور واجور، رونق زیادی پیدا کرده. یکی از کاربردهای رایانه کاربرد اون در آموزشه. رایانه از نقاط ضعف نیروی انسانی مثل خستگی، فراموشی و بقیه عواملی که باعث افت بازده آموزش  می شه، مبراست و با دقت، سرعت و ویژگیای منحصر به فرد خود می تونه، نقش مهمی در مراحل آموزش و یادگیری اجرا کنه، اینجوری رویکردهای جورواجور به کار گیری و به کار گیری رایانها، ما رو به این راهنمایی می کنه که به طور درست از آن در جهت ارتقای سطح امور آموزشی و بازدهی مطلوب تر برخوردار شیم. با کاربرد رایانه در آموزش، برنامه درسی با شرایط و ویژگیای یادگیرنده هماهنگ می شه و مشکل تفاوتای فردی که از دیر باز در تعلیم و تربیت مطرح بوده، کم میشه ( فاضلیان و خوشبخت، 1383). رایانه به شکلهای جور واجور و با روشهای جذاب و فعال، اطلاعاتی رو در اختیار یادگیرنده قرار میده که ایشون باید اونا رو یاد بگیره و موقعیتایی رو جفت و جور می کنه تا یادگیرنده با تمرین و تکرار، مهارت لازم رو به دست بیاره و در مورد مطالب آموزش داده شده پرسشها یا فعالیتایی رو طرح می کنه که یادگیرنده باید به اونا جواب بده یا اونا رو بکنه؛ یعنی چگونگی یادگیری یادگیرنده رو مورد آزمایش قرار میده (منظم،1381).

رایانها رو در بخش آموزش از دو نظر میشه بررسی کرد: اول از نظر محتوایی که بخش آموزشی از راه اونا ارائه می شه که از این دیدگاه میشه به همون محتوای ارائه شده به وسیله نرم افزارای جور واجور یا سی دیای آموزشی اشاره کرد، از دیدگاهی دیگه میشه به نوع و کیفیت سخت افزار و اندازه کارایی اون در بخش آموزش اشاره کرد ( احمد وند و ترک زاده، 1381).  این روزا به کار گیری رایانها نه فقط یه فرصت و امتیاز حساب می شه، بلکه به عنوان یه نیاز مطرحه. البته این نکته مهمه که رایانه نمی توند « جانشین معلم» شه، بلکه به عنوان یه وسیله و رسانه ای مهم و پیشرفته بهبود قابل توجه ای در کیفیت یادگیری بوجود میاره. خیلی از نویسندگان می گن که واسه تأمین خواسته های جامعه فناورانه الان لازمه تغییراتی در ساختار مدرسهامون انجام بشه. به نظر پاپر حضور رایانه این امکان رو جفت و جور می سازه که محیطای یادگیری بیرون از مدرسه رو به شکلی تغییر دهیم که علم آموزان بتونن دانشی رو که در مدرسه با سختی زیاد و با صرف هزینه های زیاد به ، با آموزش منظم یاد بگیرن. این مطلب به طور ضمنی نشون دهنده اینه که در جامعه فردا ، مدرسه الان ما جایگاهی نخواد داشت. (فاضلیان، 1379).

 نرم افزار

نرم افزارها کالاهایی هستن که به وسیله شرکتهای نرم افزاری، برنامه نویسان، و پیشرفت دهندگان نرم افزارهای آزاد جهت انجام هدفی خاص طراحی و ساخته می شن. نرم افزارها غیر قابل لمس بوده و در حافظه کامپیوتر  اجرا می شن مثل آهنگی که در برنامه مدیا پلیر اجرا می کنین ( مدیا پلیر یه نرم افزار از نوع مولتی مدیاه ) و یا ویندوز ایکس پی یا ویندوز 7 که به کار گیری می کنین یه نوع نرم افزار از نوع سیستم عامله. یعنی به طور ساده تر هرچیز غیر قابل لمس نرم افزار هستش. نرم افزار رو میشه به یه جور ( تعریف شخصی ) روح سخت افزار و کامپیوتر نامید چراکه سخت افزارها بدون نرم افزار تقریبا غیر قابل به کار گیری هستن. یعنی نرم افزار پل رابط شما با سخت افزاره و امکان بهره مندی کامل از سخت افزار رو جفت و جور می کنه[1].

مطلب مشابه :  دلیل جوش صورت چیه؟ 

نرم افزار آموزشی

نرم افزار آموزشی به نرم افزاری می گن که در پروسه آموزش- یادگیری، آموزش دهنده و آموزش گیرنده رو تا حد ممکن کمک کنه. این نوع نرم افزارها پوشش دهنده کل یا بخشی از محتوای کتابای درسی با محوریت برنامه درسی بوده و در مجموعه پروسه یاد دهی- یادگیری، آموزش دهنده و آموزش گیرنده رو با به کار گیری محیط نرم افزاری کمک کنه . این جور نرم افزارها ، همونجوریکه از نامشون پیداست، به همراه محتوای نوشتاری (کتاب درسی) و بقیه اجزاء بسته آموزشی واسه زیاد شدن آموزش و پوشش دادن به کمبود ها و محدودیتای موجود در رسانه های نوشتاری و فیلمای آموزشی  به کار گیری میشن. در طراحی این جور نرم افزارها علاوه بر رعایت برنامه درسی و اهداف آموزشی مربوطه باید با به کار گیری طراحی آموزشی مناسب و به کار گیری وسایل چند رسانه ای و محیطای تعاملی ، به روند آموزش مخاطب کمک کنه .

مخاطبین این جور نرم افزارها علم آموزان هستن که قبلا در کلاس درس حاضر بوده، و اینک به خاطر مواجه شدن با مشکلات احتمالی در یادگیری و یا نیاز به توضیحات بیشتر، تمایل به به کار گیری اونا دارن.

مراحل تولید نرم افزارهای آموزشی

در تولید نرم افزارهای آموزشی، اولین مرحله احساس نیازه. یعنی باید شرایطی پیش بیاد که فرد یا آدمایی احساس کنن، در بخش آموزش خلائی هست که یه نرم افزارآموزشی می تونه اون خلا رو پرکند. طبیعتا این افراد کسائی هستن که به برتریای نرم افزار آموزشی و کامپیوتر نسبت به آموزش سنتی آگاهی دارن. واسه تولید نرم افزارهای آموزشی، اولین قدم عملی تهیه طرح ابتدایی،(propozal) است. طرح ابتدایی معمولا به وسیله مدیر تولید و با همفکری دیگر اعضای تیم تهیه می شه.در طرح ابتدایی چندین موضوع مشخص می شه.

  1. توجیه ضرورت ساخت نرم افزار از نظر علمی و اقتصادی
  2. تعیین روش آموزش یا Approach که این بخش کار بعهده برنامه ریزآموزشی، تکنولوژیست آموزشی و مدرسه و با نظارت مدیر تولید انجام می شه.( البته اگه این عوامل در تیم وجود داشته باشن در غیر اینصورت مدرس و مدیر تیم این کار رو انجام میدن). این کار با در نظر گرفتن مطلب و محتوای آموزش، سن، نوع و شرایط مخاطبین وهمچنین شرایط تولید زمان و هزینه انجام می شه.نرم افزاری که بیشتر مخاطبین اون رو کودکان تشکیل میدن با نرم افزاری که واسه آموزش مدیران تهیه شده تفاوتای زیادی داره.
  3. مشخص کردن روش کار نرم افزار و تکنولوژیای لازم.(بهتره این مرحله با قبل انجام گیرد). این کار به عهده تیم برنامه نویسی و طراحی، تکنولوژیست آموزشی، مدرس و مدیر تولیده. در این مرحله باید مشخص شه در تولید نرم افزار از چه تکنولوژی و امکاناتی به کار گیری می شه. چه مقدار رفت و امد در آموزش لازمه، باید بخش آموزش هم در نرم افزار گذاشته شه یا نه، لازمه سوابق کاربران نگهداری شه؟ چه اندازه و در کجا فیلم، انیمیشن یا صدا لازمه؟ اجرای برنامه باید به شکل خودکار(Autorun) باشه؟ و خیلی از نکات دیگه که این نکات هم با در نظر گرفتن مخاطبین و هم اینکه نوع آموزش و محتوای اون مشخص می شه.
  4. محاسبه هزینه، زمان و نیروهای لازم واسه تواید نرم افزار.

قدم دوم تهیه سناریو یا (Story board) کاره. این مرحله تقریبا با همکاری همه اعضای تیم انجام می شه. سناریو شامل همه مطالب موجود در نرم افزار آموزشیه. علاوه بر اون باید توضیح تموم اتفاقا ، تعاملا، آزمونا، و حتی عوامل تشکیل دهنده رابط  آورده شه. تهیه متن اصلی آموزش به عهده مدرسه.ایشون باید با در نظر گرفتن روش کار متن دروس رو تهیه کنه و مشخص کنه که کجا لازمه بر موضوعی تاکید شه، تصویر خاصی نشون داده شه و یا یه اتفاق تعاملی بوجود آید. هم اینکه طرح سوالای آزمون، پاسخای درست و روش امتیتز دهی هم با مدرسه. با همکاری همه اعضا بقیه(Story board) تهیه می شه. باسد مشخص شه که برنامه چیجوری شروع می شه و …

مطلب مشابه :  دلیل تب و لرز و روش علاج اون "

 

پس از اصلاح و تصویب سناریو، قدم بعدی تهیه محتواس. بخشی از محتوا در مرحله قبل تهیه شده. در این مرحله نقش عوامل اجرایی پررنگ می شه. چندین کار به موازات هم باید انجام شه. تهیه گرافیکا و فیلما، ضبط صداها، ترکیب صدا و تصویر و ویرایش فیلما، نوشتن برنامه اصلی، ایجاد رفت و امد و در آخر کامل سازی همه عامل ها کارایی هستن که باید انجام شن.

نرم افزار پس از تولید و در بین تولید باید اشکال زدائی (Debug) شه. این کار در چند مرحله انجام میشه. در بین انجام کار برنامه مرتبا چک می شه تا ایرادهای احتمالی و کدنویسیای اشتباه برطرف کردن شه. پس از انجام کار هم برنامه در چند مرحله اشکال زدائی می شه. اول در سطح تولید کنددگان برنامه، بعد در سطح افراد صاحب نظر. به این صورت که نسخه ای  از برنامه به همراه فرم ارزشیابی به اونا دا ده می شه تا با بررسی نرم افزار فرم رو تکمیل کنن. پس از برطرف کردن این اشکالات، نسخه بتا یا آزمایشی تولید می شه. این نسخه در سطح محدودی بین مخاطبین پخش می شه. پس از گرفتن بازخورد کاربران نسخه پایانی تولیده شده و به بازار عرضه می شه.[2]

علل به کار گیری نرم افزارهای آموزشی

   نرم افزارهای آموزشی امروز طیف بزرگی از نرم افزارهای کاربردی موجود رو تشکیل میدن. بیشتر سازمان، نهادها، مؤسسات و شرکتای دولتی و بخش خصوصی جهت آموزش مخاطبین خود به به کار گیری این نرم افزارها روی آورده ان. از دلیلای بیشتر به کار گیری نرم افزارها آموزشی میشه به موارد زیر اشاره کرد .

1-      امکانات چند رسانه ای : به کار گیری امکانات چند رسانه ای شامل تصاویر ثابت و متحرک (عکس، فیلم، انیمیشن و پویا نمائی و …) ، صدا (موسیقی، گفتار، افکتای صوتی و …) ، متن و … به طور هم زمان واسه آموزش.

2-      امتیازات به کار گیری رایانه : امکان به کار گیری امکانات ایجاد شده به وسیله رایانها جهت ایجاد محیط آموزشی به طور کاملً تعاملی (دو طرف) و کاربر  پسند و امکان تکرار مطالب آموزشی به تعداد دفعات دلخواه به کار گیری کننده و آموزش دهنده.

3-      کاهش هزینه های آموزش : با در نظر گرفتن این که بیشتر هزینه های تولید محتواهای الکترونیکی فقط یه بار و موقع تولید محتواس و کم هزینه تر بودن افزایش و منتشر کردن اون نسبت به بقیه رسانه های آموزشی و هم اینکه امکان به کار گیری واسه مخاطبین زیاد و پراکنده در نقاط جور واجور بدون توجه به محدودیت زمانی و مکانی، تولید این جور رسانه ها باعث کاهش هزینه ها می شه .

4-      ایجاد فرصت آموزشی: به کار گیری نرم افزارهای آموزشی باعث ایجاد فرصتای برابر واسه مخاطبین در نقاط جور واجور و ایجاد زمینه های مناسب واسه جلوگیری از سفرهای غیر لازم داخل شهری و برون شهری جهت شرکت در دوره های آموزشی حضوری رو به همراه داره . و دلایل زیاد دیگه …[3]

 

[1]http://mehr­-se.ir گرفته شده از سایت

[2] http://azaramoozesh.parsiblog.com  گرفته شده از سایت

[3] http://dca.razaviedu.ir گرفته شده ازسایت

[4] User interface

[5] Shneiderman