تحقیق درمورد حسن و قبح افعال و حسن و قبح عقلی

دانلود پایان نامه
  • 3-1-5- ادله اثبات تلازم میان حکم عقل و شرع
    3-1-5-1- دلیل عقلی قاعده
    هر گاه انسان با مراجعه به عقل خویش در انجام دادن کاری مصلحت تام که غفلت از آن نادرست و به دست آوردنش الزامی است مشاهده کرد و دراین درک قاطع بود، عقل عملی به لزوم انجام دادن آن حکم می‌کند چنانکه وقتی در پدید آمدن عملی مفسده کامل که لزوماً باید از آن پرهیز شود مشاهده کرد، بی تردید عقل عملی به لزوم ترک آن حکیم می‌دهد. از انجا که عقل در این درک تردید ندارد، این را هم درک می‌کند که هر قانون گذار مصلحت اندیش و حکم باید به لزوم انجام دادن فعل واجد مفسده حکم کند. به همین دلیل، هر گاه «صدق، حسن عدل، حیا، امانتداری» یا «قبح ظلم، کذب، بی پروایی و غیره» را از عقل بپرسند، تنها از سوی خود سخن نمی‌گویند و حسن دسته اول و قبح دسته دوم را امری واقعی و اجتناب ناپذیر که هر قانونگذاری باید آن را دریابد، می‌خواند و این را انسان در درون خویش می یابد.
    البته هر گاه عقل در درک لزوم یا عدم لزوم انجام دادن فعلی تردید داشت این گونه قضاوت نمی‌کند، اما بحث در خصوص درک قاطعانه عقل است. عقل هنگام قطع جزء واقع و مطابقت قطع خویش با واقع چیزی نمی‌بیند. از این رو در اینکه قانونگذار باید طبق نظر او حکم کند، تردید ندارد.
    آنچه گذشت به کار برد اول قاعده ملازمه و درک عقل عملی در مستقلات عقلیه اختصاص ندارد.این سخن در کار برد دوم قاعده ملازمه یعنی کاربرد عقل نظری در غیر مستقلات عقلیه اختصاص ندارد، این سخن در کاربرد دوم قاعده ملازمه یعنی کاربرد عقل نظری در غیر مستقلات عقلیه نیز جریان دارد. زیرا وقتی عقل نظری ملازمه دو امر. مانند وجوب مقدمه و ذی المقدمه را امری صحیح و واقعی یافت و در فهمش قاطع بود، ملازمه را نزد خویش اجتناب ناپذیر می‌بیند، و چون آن را مطابق واقع مشاهده می‌کند و در این تردید ندارد، چنان اعتقادی می یابد که هر قانون گذار حکیمی‌باید میان این دو ملازمه برقرار سازد و اگر یکی را واجب کرد، دیگری را نیز واجب کند.
    3-1-5-2- دلیل بداهت
    برخی دیگر از اندیشوران اصولی گفته‌اند، تلازم میان حکم عقل و شرع، بدیهی است، زیرا منظور از عقل، همان شناخت‌های فطری است که همه عاقلان در باره آن هم داستان اند و هیچ گونه شک در آن راه ندارد ماند لزوم سپاسگزاری از نعمت دهنده. در این گونه موارد به، یقین شارع امر و نهی دارد و این امر چنان روشن است که جای هیچگونه تردیدی نیست و اساساً فرا خواندن به سوی چنین اموری، فراخواندن به سوی فطرت و سرشت خداددادی و برانگیختن خرد آدمی است (سید عبدالاعلی سبزواری، تهذیب الاصول، ج2، ص40).
    از این نظریه چنین بر می‌آید که منظور از عقل در قاعده ملازمه، عقل جمعی عقلاست. خواه برخاسته از توافق آنها بر امری قرار دادی باشد و خواه برخاسته از شناخت‌های فطری.
    3-1-5-3- دلیل نقلی قاعده
    مراجعه اجمالی به متون دینی حجیت درک گوهر قدسی عقل ملازمه میان درک آن و حکم شرع را تردید ناپذیر می‌نماید. برای نمونه ذکر چند روایت مربوط به عقل خالی از لطف نیست که در اینجا به آن اشاره می‌کنیم:
    یکم: اما صادق (ع) فرمود: «رابطه قلب (عقل) و جسد چون رابطه امام و مردم است که باید از امام خویش پیروی کنند» (محمد محمدی ری شهری، میزان الحکمه. ج5، 2035).
    دوم: امام باقر(ع) فرمود:« چون خداوند عقل را آفرید از او باز پرسی کرد و به او فرمود: پیش آی، پیش آمد. سپس فرمود: باز گرد، باز گشت. آنگاه فرمود: به عزت و جلالم سوگند مخلوقی محبوب تر از تو نزد خویش نیافردیم و تنها به کسانی که دوستشان دارم تو را به طور کامل ارزانی می‌دارم. همانا امر و نهی، کیفر و پاداشم متوجه تو است» (یعقوب کلینی، کافی (اصول): ج 1، ص10).
    سوم: رسول خدا (ص)فرمود: «چون خوبی حال از فردی به شما رسید، در خوبی عقلش بنگرید زیرا به میزان عقلش پاداش یا کیفر می‌بیند» (همان منبع پیشین، ص14).
    3-1-6- حسن و قبح عقلی
    در اینکه حسن و قبح افعال عقلی است یا شرعی یعنی اینکه آیا عقل میتواند بدون در نظر گرفتن از شرع حسن یا قبح افعال را درک کند یا اینکه عقل نمی‌تواند و فقط شرع است که می‌تواند حسن و قبح افعال را درک نماید میان مسلمانان اختلاف است.
    اشاعره می‌گویند: حسن و قبح افعال فقط از ناحیه شرع دانسته می‌شود و عقل در این باره حکمی‌ندارد و حسن و قبح پیش از حکم شارع در ذات افعال ما وجود ندارد بلکه آنچه را که شارع نیکوکار بشمارد نیکوست و آنچه را زشت بشناسد زشت است.
    و چون از نظر اشاعره واقعیتی برای حسن و قبح افعال و متعلقات آنها وجود ندارد، گویند: حتی شارع می‌تواند آنچه را نیکو دانسته بود زشت بداند و آنچه را زشت دانسته بود نیکو بداند (علیرضا فیض، مبادی فقه و اصول، ص48).
    ولی از نظر عدلیه افعال و متعلقات آنها قطع نظر از حکم شارع، دارای ارزش ذاتی است و دارای صفت خوبی یا بدی هستند و عقل می‌تواند خوبی و نیکویی آنها را بدست بیاورد. و بعضی از افعال در ذات خود یا نیکو هستند یا زشت و شارع نیز همان نیکویی یا زشتی را درک می‌کند و بر طبق همان‌ها حکم می‌کند.
    3-1-6-1- منظور از حسن و قبح عقلی چیست؟
    مطلب مشابه :  تحقیق با موضوع سطح زبانی و

  • در پاسخ این پرسش که حسن چیست و قبیح کدام است تعریف‌های متفاوتی شده است اما به رغم تعدی و گوناگونی، این تعریف‌ها بر چند محور دور می زند:
    1- حسن آن چیزی است که شارع آن را پسندیده موافق ا
    این نوشته در آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.