احادیث نبوی و فقه الحدیث

دانلود پایان نامه

ملا فتح الله کاشانی، درباره مقصد حرکت حضرت موسی از نزدحضرت شعیب دو مکان را ذکر می کند:یکی سرزمین مصر، بدون آوردن مستندی براین سخن. و دیگری سرزمین بیت المقدس با استناد به سخن امام صادق . از بین این دو نظر ایشان، نظر دوم (روایت)را ترجیح می دهد:«این روایت به نظر مناسب می آید. چون حضرت موسی از مصریان می ترسید، علت نداشت پیش از امر پروردگار بدان جا رود.» (کاشانی،1346ش،7/95،ح1)
ﻫ .تبیین دیدگاه معصوم در مسائل اعتقادی:

  • اللَّهُ یَتَوَفَّى الْأَنفُسَ حِینَ مَوْتِهَا وَالَّتِی لَمْ تَمُتْ فِی مَنَامِهَا فَیُمْسِکُ الَّتِی قَضَى عَلَیْهَا الْمَوْتَ وَیُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ؛«خداست که جان ها را هنگام مرگشان میگیرد و آن را که نمرده برآن رفته است نگاه می دارد و آن دیگر را تاسرآمدی نامبرده باز می فرستد.هرآینه در این برای مردمی که می اندیشند نشانه هاست.» (الزمر/42)
    ملا فتح الله کاشانی، روایاتی را در تفسیراین آیه از امام محمد باقر آورده است:«هیچ کس به خواب نمی رود مگر آنکه نفس او به آسمان عروج می کند و روح او در آن می ماند. و میان روح و نفس او شعاعی پیدا می شود….»شعرانی در توضیح این حدیث روح را برطبق کلام امام عبارت از جان انسان از جهت تعلق او به ‌بدن و نفس ‌را عبارت از جان به اعتبار خود انسان می- داند.(کاشانی،[ح.ش]، 1446ش،8/102)
    و.همسویی سیاق روایات با قرآن:
    قَالُوا رَبَّنَا أَمَتَّنَا اثْنَتَیْنِ وَأَحْیَیْتَنَا اثْنَتَیْنِ فَاعْتَرَفْنَا بِذُنُوبِنَا فَهَلْ إِلَى خُرُوجٍ مِّن سَبِیلٍ؛«گویند: پروردگارا،مارا دوبار بمیراندی و دوبار زنده گرداندی-اکنون به زندگی آخرت یقین کردیم-اینک به گناهان خود اعتراف داریم،پس آیا هیچ راهی به سوی بیرون شدن هست؟(المومن /11)
    مؤلف منهج الصادقین، درتفسیراین آیه منظور از دو نوبت مردن را به ذکر اقوال مفسرانی مانند: سدّی، مختاربلخی، ابن عباس، قتاده، ضحاک، جبایی و طوسی می پردازد. شعرانی ضمن تایید نظر مؤلف که اعتماد برقول سدّی و مختار بلخی به خاطرنقل از اهل بیتکرده اند، می نویسد:این آیه و تفسیر اهل بیتکه زنده کردن مردگان درقبر برای سئوال و جواب و زنده کردن آنان را در قیامت، برای ثواب وعقاب‌ در یک سیاق‌آورده است، نباید دلیل‌آن قراردادکه، عالم قبر وقیامت هردودریک نشأت هستند.(کاشانی؛[ح.ش]، 1346ش،8/133)
    4-1-2-3- پژوهشهای نقدالحدیثی علامه شعرانی
    4-1-2-3-1- شرایط صحت حدیث
    میرزا ابوالحسن شعرانی با وجود کثرت منابع روایی، هنگام نظر دادن درباره روایت دو مطلب را دراولویت قرار می دهد:الف.عرضه روایت به قرآن ب.تواتر خبر
    ایشان هماهنگی ‌و تبعیت خبر را با محتوای قرآن بررسی میکند. و درصورت مخالفت روایت با قرآن آن را کنار میگذارد.عرضه روایات به قرآن روشی است که امامان معصوم همواره به آن تأکید کرده اند. در حقیقت این قرآن است که مهر تائید بر روایات می نهد. در این باره توصیه امام محمد باقر قابل توجه است:«درامر ماآنچه که از ما به شما می رسدبنگرید. اگر آن را موافق قرآن یافتیدآن را بگیرید و اگر نه رهایش کنید. و هرگاه امری برشما مشتبه شد در آن توقف کنید، تا آن که آن رابرای شما شرح دهیم.آن گونه که برای ما شرح داده شده است. (طوسی،1414ق،ص232)
    شرط دیگری که عامل تأیید روایت نزد شعرانی است، تواتر حدیث است. میدانیم که افراد زیادی در خبرمتواتر به نقلپرداخته، به گونهای که امکان دروغ درآن منتفی است. درکتاب«تلخیص مقباس الهدایه»ضمن اشاره به تعاریف مختلف و نزدیک به هم، اصطلاحی خبر متواتر، بهترین آن خبر جماعتی ذکر شده است که درکثرت به حدی رسیده باشند که عادت اتفاق و تواطی آنها برکذب محال باشد و با خبرآنها علم به مضمون خبر حاصل می شود.(غفاری صفت و صانعی پور،1384ش، ص22)
    علامه روایاتی که این دو شرط را ندارد را رد میکند و یا درباره آنها تذکر میدهد:
    درباره قصه یحیی و زکریا که در آیات آغازین سوره مریم آمده است، مؤلف منهج الصادقین به ذکر روایاتی میپردازد که قتل زکریا را به وسیله ارّه هنگامیکه آن حضرت در درون درخت پناه گرفته بود را مفصلاً توضیح میدهد. علامه شعرانی با بررسی جوانب مختلف این حدیث از نظر عرضه به قرآن، تواتر خبر و تاریخ مسیحیت به اظهار نظر درباره آن میپردازد:«(در قتل زکریا به ارّه) نصاری از این داستان چیزی نمیدانند اما تاریخ ایشان مردی دیگر بنام زکریا غیر از آنکه پدر یحیی است چون مردم را به توحید میخواند در میان هیکل سنگسار کردند چون حکایت قتل وی در قرآن و اخبار متواتره نیست سخن در آن نمیکنم.»(کاشانی،[ح.ش]، 1346ش، 5/402،ح2)
    در ذیل آیات 13و14 سوره سبأ که به کار جنیان در خدمت سلیمان اشاره دارد و بیان میکند که تا هنگامی جنبنده زمین عصای حضرت سلیمان را نخورد،‌ جنیان از مرگ وی آگاه نشدند:
    یَعْمَلُونَ لَهُ ما یَشاءُ مِنْ مَحاریبَ وَ تَماثیلَ وَ جِفانٍ کَالْجَوابِ وَ قُدُورٍ راسِیاتٍ اعْمَلُوا آلَ داوُدَ شُکْراً وَ قَلیلٌ مِنْ عِبادِیَ الشَّکُورُ * فَلَمَّا قَضَیْنا عَلَیْهِ الْمَوْتَ ما دَلَّهُمْ عَلى‏ مَوْتِهِ إِلاَّ دَابَّهُ الْأَرْضِ تَأْکُلُ مِنْسَأَتَهُ فَلَمَّا خَرَّ تَبَیَّنَتِ الْجِنُّ أَنْ لَوْ کانُوا یَعْلَمُونَ الْغَیْبَ ما لَبِثُوا فِی الْعَذابِ الْمُهینِ؛«براى اوآنچه مى‏خواست ازنمازگاه‏ها-یا کوشکها- و تندیسها وکاسه‏هایى به اندازه حوضها و دیگهاى بزرگ پابرجا و استوار [در زمین‏] مى‏ساختند.اى خاندان داود، به سپاسدارى [این نعمتها] عمل کنید، و اندکى از بندگان من پیوسته سپاسگزارند. پس چون فرمان مرگ را بر او راندیم، آنان را بر مرگ او رهنمونى نکرد مگر جنبنده زمین- کرم چوب‏خوار موریانه- که عصایش را مى‏خورد، پس چون [سلیمان‏] بیفتاد دیوان دریافتند که اگر غیب مى‏دانستند- از مرگ سلیمان آگاهى داشتند- در آن عذاب خوارکننده درنگ نمى‏کردند.»
    مؤلف منهج الصادقین، مدت ناآگاهی جنیان از مرگ سلیمان را یک سال میداند، علامه شعرانی این مدت را مستند نمیداند:«یک سال از آیه قرآن مفهوم نمیگردد و در اخبار متواتره ثابت نیست.»(کاشانی1346؛[ح.ش]، ش، 7/395)
    4-1-2-3-2-رد اخبار جعلی
    متأسفانه پدیده افترا بستن و نسبت دادن کلامی مغایر با کلام رسول اکرم به ایشان آفتی بود که بسیاری از احادیث نبوی را از صحت خارج کرد. صحت همه آنچه که امروز به عنوان حدیث در اختیار ماست قطعی نیست. هشدار پژوهشگران حدیث گویای این امر است. مؤلف علم الحدیث می نویسد:«تشخیص صحیح و سقیم حدیث مشکل گردیده و قهراً تناول این علم از عهده همگان خارج گشته. هرکس را نرسد که به هر منقولی اعتماد نموده و آن را به ساحت قدس نبوی و ولوی انتساب دهد. زیرا به صحت پیوسته که پیغمبر فرمود:هرکه به من دروغ ببندد جایگاهش پرآتش گردد.»(مدیر شانه چی،1344ش،ص64-65)
    کتاب منهجالصادقین نیز از این پدیده تأثیر پذیرفته است. علامه شعرانی، با درایت و تیزبینی به پیرایش روایات جعلی در این تفسیر پرداخته است. وی در مقدمهای که برکتاب منهجالصادقین نگاشته است، ابتدا به بیان نمونههایی ازاین روایات درکتب کافی، تهذیب، استبصار و الغیبه شیخ طوسی پرداخته است.آنگاه به بیان کثرت جعلیات میپردازد:«در روایات ما اخبار مجعول بسیار است، و شیخ مفید در شرح اعتقادات صدوق و دیگران به تفصیل بیان کردهاند.»(کاشانی،[ح.ش]، 1346ش، مقدمه،1/31)
    یا «در کتب اهل حدیث روایاتی هست قطعاً مجعول و غلط»(همان، ص33).ایشان با ذکر موارد متعددی از روایات جعلی در کتب معتبر، به پدیده ورود این روایات در بین احادیث صحیح اشاره میکند:«]مثالها را[تطویل کردیم تا بدانند در روایات و اخبار،صحیح و سقیم و مجعول و اصیل هر دو هست، اگرچه سقیم اندک باشد. باز عالم متبحری بایدکه آنها را تمیز دهد وآنکه ورزیده نیست در علم روایت و تشخیص مجعول نمیدهد، نباید از دانشمندان ورزیده بی نیاز گرددو شاید حدیثی مجعول را معتمدخود قرار دهدو به ضلالت افتدو اگر در کتابی یک روایت مجعول باشد برای رفع اعتماد عوام کافی است.»(کاشانی ؛[ح.ش]، 1346ش، مقدمه1/35)
    این عبارات شعرانی تأکید بر کارشناسی دقیق حدیث توسط متخصصان این فن دارد.نیازی که جامعه امروز به عنوان شناخت معیار حقانیت فرهنگ اسلام به آن وابسته است.
    مطلب مشابه :  منابع مقاله درمورد قابلیت اعتماد و تعهد سازمانی

  • علامه در حواشی خود ذیل آیاتی که مؤلف منهج الصادقین در تفسیرآنها، احادیث جعلی را ذکر کرده است، باآوردن استدلال به طرد و نفی این گونه روایات میپردازد، اثبات جعلی بودن این روایات بر اساس دیدگاه ایشان از دو وجه قابل توجه است :
    1:بررسی سند حدیث
    2:بررسی فقه الحدیثی
    الف:بررسی سند حدیث
    این نوشته در آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.